Ik wil gewoon Nederlander blijven

Na de feestweek van de vijftigjarige Europese Unie een blik vooruit naar het nieuwe Grondwetdebat.

Net als in 2005 zal het ‘nee’ weer van zich laten horen.

Paul Benschop (25), student: „De rekening van de vrije markt in Europa wordt bij de gewone man neergelegd. Die zogenaamde Europese welvaart komt in ieder geval niet in de zakken van Jan met de pet op terecht, die krijgt er alleen een hoop onzekerheid voor terug.’’

Marcel Bijsterveld (44), huisman: „Onze hele Nederlandse identiteit gaat met nog meer regelgeving uit Brussel verloren. Ik wil helemaal geen Europeaan worden, maar gewoon Nederlander blijven.’’

Jeroen Puijn (22), student: „Ze willen ons allemaal gladstrijken, van Europa een eenheidsworst maken. Ze beschouwen elke burger als een potentiële terrorist, dus willen ze je 24 uur per dag kunnen controleren.”

Marcel van Dam, oud-minister en columnist: „De Europese Unie heeft meer weg van Nederland voor 1848. De raad van ministers vervult de rol van de koning.”

Willem Bos van Comité Grondwet Nee: „De Europese Grondwet is een politiek inhoudelijk programma dat het ondemocratische karakter van Europa verergert.”

De vaste commissie Europese Zaken van de Tweede Kamer kan heel veel van dergelijke gloedvolle betogen verwachten wanneer zij de komende maanden met een reeks hoorzittingen door het land reist. Twee jaar na het Nederlandse ‘nee’ tegen de Europese Grondwet, wil de Tweede Kamer de Europa-sentimenten onder de burgers peilen.

Een rondgang langs de nee-stemmers leert evenwel dat velen, om uiteenlopende redenen, een nieuw verdrag nog steeds afwijzen.

Wel denkt Marcel van Dam dat het aantal tegenstanders van het grondwettelijk verdrag is afgenomen. Veel burgers hebben, zegt Van Dam, tegen de Grondwet gestemd om het impopulaire kabinet Balkenende III af te straffen. Hoewel Balkenende nu aan een ander kabinet leiding geeft, zou Van Dam weer tegen stemmen, mocht er een referendum komen. „Europa is sinds het vorige referendum niet democratischer geworden.”

In het studentenhuis waar Jeroen Puijn woont, leidt Europa regelmatig tot verhitte discussies, ook al zijn alle bewoners tegen. Volgens Puijn, die studeert voor documentairemaker, maken jongeren zich zorgen over Europese regels en wetjes die de „individuele rechten en vrijheden” van burgers inperken. „Blowen, roken. Je mag nu al niet meer in openbare ruimtes roken; straks wil Europa roken helemaal verbieden.”

Bijsterveld, penningmeester van de nieuwe politieke partij Nieuw Rechts, heeft het vooral niet op een immer uitdijend Europa. „Die uitbreiding met al die Oost-Europese landen, onbegrijpelijk. Ik vind al die mensen gewoon eng.”

Benschop, die zich in zijn vrije tijd inzet voor de Anti-fascistische Actie Nederland, ervoer de nadelen van Europa aan den lijve toen hij als heftruckchauffeur in een magazijn werkte. Benschop: „Nederlandse werknemers kunnen onmogelijk concurreren met Polen. Die zijn vaak maar tijdelijk in Nederland en zijn bereid veel en gevaarlijk werk te verrichten tegen het minimumloon. Nederlanders met een gezin kunnen zich dat niet permitteren.”

Twee jaar na het referendum worden de burgers nog steeds niet serieus genomen door de pro-Europese politici, meent Bos van het Comité Grondwet Nee. Zo werd na het referendum door het ministerie van Buitenlandse Zaken een Europa Fonds in het leven geroepen, dat twee miljoen euro had te verdelen om een brede maatschappelijke discussie over Europa op gang te helpen. Het comité van Bos kreeg nagenoeg niets, omdat het „niet professioneel” zou zijn.

Ook verbaast het Bos dat de burgerinitiatieven, verenigd in het Samenwerkingsverband Ander Europa, niet zijn uitgenodigd voor de door de Kamercommissie geplande hoorzittingen. Niettemin zal Bos er alles aan doen ervoor te zorgen dat ook bij een nieuw verdrag een referendum wordt uitgeschreven. „Geen referendum zou een ernstige bruuskering van de burger betekenen. En dat zet op den duur zelfs de deur open voor types als Geert Wilders, die helemaal niets met Europa willen.”

Volgens Puijn en Bijsterveld is „Europa uit de hand gelopen”. Als het aan Bijsterveld ligt, wordt de overdracht van bevoegdheden aan Brussel teruggedraaid. Want: „Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.”