De scheidsrechter hoorde niets, zei hij

Vandaag is de uitspraak in de zaak van de amateurvoetballer die een ander molesteerde. Het komt vaker voor. „We hebben onacceptabel gedrag jarenlang bedekt.”

„Ik maak je dood scheids!” Die woorden kreeg scheidsrechter Evert Jelgerhuis Swildens (34) vlak voor Kerst naar zijn hoofd geslingerd toen hij inviel bij een wedstrijd van het tweede elftal van zijn voetbalclub, HVV uit Den Haag. De speler van HSV Escamp 2, eveneens Haags, maakte er bovendien gebaren bij alsof hij de keel van de scheidsrechter zou doorsnijden. Aanleiding: Jelgerhuis Swildens had het lef gehad om een teamgenoot van de speler een rode kaart te geven nadat die zojuist de keel van een HVV’er had dichtgeknepen. De politie moest de speler die Jelgerhuis Swildens had bedreigd geboeid van het veld verwijderen. Het was voorlopig de laatste officiële wedstrijd van de scheidsrechter. „Ik kreeg op deze manier steeds minder zin om te fluiten.”

Het was niet het eerste incident dat hij meemaakte. Vorig jaar nog werd zijn auto bekrast. De schade bedroeg 1.500 euro. „Maar”, zegt hij, „dat was slechts materieel leed. Als ze je fysiek gaan bedreigen wordt het pas echt vervelend.”

Uit een vorig jaar gepubliceerd onderzoek van de Stichting Stomp blijkt dat meer dan de helft (58 procent) van de Nederlandse scheidsrechters te maken heeft met geweld. Elk weekend lopen voetbalwedstrijden uit op massale knokpartijen en worden scheidsrechters bedreigd, en soms zelfs mishandeld.

De excessen van het geweld op en rond de voetbalvelden bereiken ook de rechtbank. Vanmiddag zou de uitspraak zijn in de zaak ‘Dennis B.’ De voetballer van SV Bolnes uit Ridderkerk takelde eind vorig jaar tijdens een wedstrijd een tegenstander ernstig toe. Eerst deelde hij een kopstoot uit en vervolgens schopte hij in op het hoofd van een speler van Zinkwegse Boys. „Alsof ik een penalty nam”, bekende hij tijdens de hoorzitting. Het slachtoffer liep gebroken oogkassen en jukbeenderen op en scheuren in zijn schedel. Tegen de dader is drie jaar cel geëist, waarvan een half jaar voorwaardelijk. Vorige maand hielden ruim vijftig ‘supporters’ van het Katwijkse Quick Boys huis in een sporthal van IJsselmeervogels. Veel mensen raakten gewond.

Voetbalbond KNVB vindt de aanpak van geweld op en om de voetbalvelden belangrijk. Sinds dit seizoen is het zogeheten ‘lik-op-stuk-beleid’ van kracht. Dat houdt in dat elftallen, en zelfs complete clubs, bij structurele problemen door de districtsbesturen sneller uit de competitie kunnen worden genomen. Of dat er dit seizoen inderdaad meer zijn, kan Sjaak van der Kroon, districtsmanager van West II (regio Den Haag - Rotterdam), nog niet zeggen. „We moeten wachten tot het eind van het seizoen, dan maken we de balans op”, zegt hij. Bovendien vinden volgens hem aan het einde van het seizoen doorgaans de meeste ongeregeldheden plaats. „Als de competitie spannend wordt, gebeurt er het meeste.”

Van der Kroon verwacht dat er dit seizoen in zijn district minder geweld heeft plaatsgevonden dan het jaar ervoor. Dat is opmerkelijk, want uit een brief die hij in januari aan de clubbesturen van West II stuurde, blijkt dat „de cijfers over de 1e helft van het seizoen uitwijzen dat het aantal ernstige wanordelijkheden met 30% is gestegen ten opzichte van de 1e helft van het seizoen 2005/’06”. Het aantal molestaties van scheidsrechters daalde in West II wel met 65 procent.

De toename van de „ernstige wanordelijkheden” in West II is een trendbreuk met de landelijke cijfers. Al een paar jaar daalt volgens de KNVB het geweld in het amateurvoetbal. In het seizoen 2005/’06 werden 2008 wedstrijden gestaakt. Dat zijn er 443 minder dan een jaar eerder, een daling van 18 procent. Volgens directeur amateurvoetbal van de KNVB Ruud Bruijnis komt dat door een „pakket van maatregelen”, die de voetbalbond heeft genomen. Zo worden waarnemers ingezet, wordt strenger gestraft bij ongeregeldheden en kwam er een publiekscampagne, Wat doe jij om voetbal leuk te houden? in september 2005. Ook worden verenigingen ondersteund bij het voorkomen van ongeregeldheden.

De effecten van de maatregelen wil de KNVB gaan terugzien in een daling van het aantal molestaties van scheidsrechters. Dat aantal schommelt al een paar jaar rond de 210. Vorig seizoen waren er weer iets meer molestaties dan een seizoen eerder. Bruijnis: „Er zijn mensen die zeggen: dat is een aantal van niks op een totaal van 600.000 wedstrijden per jaar. Maar wij vinden elke molestatie er één te veel.”

De KNVB vindt dat het de goede kant opgaat met de bestrijding van geweld, maar de voetbalbond beseft dat er nog veel werk aan de winkel is. Vooral in de lagere afdelingen in de grote steden. Districtsmanager Sjaak van der Kroon: „In de grote steden is het inderdaad heftiger, maar dat is ook buiten het voetbal zo.” Volgens hem is geweld op de voetbalvelden namelijk vooral een maatschappelijk probleem.

Gerard Houterman is het daar mee eens. Hij is voorzitter van Utrechtse vijfdeklasser Sporting ’70. Een paar weken nadat het nieuwe clubgebouw was opgeleverd werden de kleedhaken ervan vernield. „En het erge is dat het hoogstwaarschijnlijk door mensen van onze eigen club is gedaan”, zegt Houterman. „Het is een cultuurverschijnsel. We hebben onacceptabel gedrag jarenlang bedekt.” Het begint al bij de allerjongsten, vertelt Houterman. „Ik zie sommige F’jes al de middelvinger opsteken. En af en toe hoor ik scheldwoorden, niet normaal meer.” Soms spreekt hij ouders aan op het gedrag van hun kinderen. „Maar dan krijg ik nog een grote mond ook.”

De voorzitter herinnert zich een wedstrijd van vorig seizoen, waarin een Turkse speler uit zijn team constant werd uitgescholden. „Maar de scheidsrechter hoorde niets, zei hij. Ach, ik begrijp het wel. Het was een clubscheidsrechter en als hij er wat aan zou doen, zou hij problemen krijgen op zijn club.”

Volgens Houterman worden veel incidenten niet gemeld bij de KNVB. Zo worden gele en rode kaarten na afloop van wedstrijden massaal „weggeschreven”. „En waarom zou je nog een kaart willen voorkomen, als je toch niet hoeft te betalen?” En dat terwijl zware overtredingen op het voetbalveld steeds vaker lijken voor te komen.

Twee, drie jaar geleden beleefde Sporting ’70 een „rampseizoen”. Bij een wedstrijd liep het volledig uit de hand, vertelt Houterman. „De scheids werd achterna gezeten en er werd een zwangere vrouw getrapt.” Het bestuur ging harder optreden en stelde een ‘normen- en waardenpamflet’ op.

Sindsdien gaat het wat beter, vindt Houterman. „Maar een echte verandering is iets van de lange adem.” Directeur amateurvoetbal van de KNVB Ruud Bruijnis: „We hebben niet de illusie dat geweld helemaal van de voetbalvelden verdwijnt, maar we doen ons best om het voetbal zo schoon mogelijk te krijgen.”