Oprah verjaagt de witte duiven van het tv-scherm

Een voordeel van mijn verhuizing naar Teheran vijf jaar geleden was dat ik voortaan gevrijwaard was van Amerikaanse (praat)televisie. De Iraanse staatsomroep bestiert zes kabelzenders met lokale soaps, wiskundeprogramma’s en natuurlijk de oproep tot gebed. Dan gaan synchroon alle kanalen tegelijk op dromerige beelden van Mekka, al dan niet opgevrolijkt met rondvliegende witte duiven en opnames van kalme watervallen.

Het is dus niet verwonderlijk dat veel Iraniërs hun heil zoeken bij illegale satellietontvangers. Eens in de zoveel tijd haalt de politie een paar schotels van de daken omdat de overheid de westerse kanalen heeft bestempeld als immoreel. Af en toe (op politiek gevoelige momenten) gaan stoorzenders de lucht in. Maar, over het algemeen, kun je in Iran probleemloos naar het Duitse ZDF, de Poolse muziekzender ViVa en de Britse BBC kijken.

Twee jaar geleden was er echter een kleine revolutie toen het Saoedische satellietkanaal MBC fors ging uitbreiden. Eerst kwam het met een 24 uurs gratis filmzender, MBC2, met uitsluitend Hollywood-kaskrakers. Een nationale verslaving was het gevolg. Ik ken mensen die hun huis niet meer uitkwamen. Dat de films iedere tien minuten worden onderbroken door even lange reclames wordt niet als een bezwaar gezien.

MBC, dat in het gehele Midden-Oosten uitzendt, signaleerde een gigantische honger naar meer. Dus lanceerden de Saoediërs het seriekanaal MBC3. De gevolgen waren niet te overzien. Buffy the Vampireslayer, over een Amerikaans meisje dat het opneemt tegen vampiers, is nu ook een bekendheid in Iran. De joodse komiek Seinfeld is zeer geliefd en iedereen wil in New York wonen, net als de acteurs van Friends.

Maar dé grote hit is Oprah. Hele volksstammen Iraanse vrouwen hangen aan de lippen van de Amerikaanse. Ze pinken traantjes weg als Tom Cruise over zijn liefde voor Katie gilt, klappen in hun handen als het publiek goodies krijgt en swingen mee met Tim McGraws nieuwe countryhit Drugs or Jesus (hij kiest het laatste).

Traditioneel moeten shi’ieten een religieuze ‘bron van nabootsing’ kiezen, een grootayatollah wiens leefregels ze volgen. Oprah Winfrey zou hoge gooien in Iran, haar adviezen over opvoeding, geld en relaties worden zeer serieus genomen. Laatst hoorde ik twee vrouwen serieus discussiëren over ‘Oprah and Gayles grand adventure’ (een autorit door de VS). „Op oprah.com staat er meer over!”, zei een van hen enthousiast. Kan dan niets Oprahs verovering van Iran stoppen? Het middel is bijna erger dan de kwaal: concurrent Dr. Phil wordt nu ook uitgezonden.

Maar de staatstelevisie gaat ook mee met de veranderende tijden. Zo zijn de soaps een stuk volkser geworden, al wordt er nog steeds de draak gestoken met politieke vijanden van het Iraanse regime. Een serie over een Iraanse upperclass familie die leeft alsof de Qajar-prinsen nog steeds Iran regeren, was een groot succes. Maar hun miserabele bediende Heyfe-naan (Zonde van het brood) moest de kijkers er wel aan herinneren dat het voor de lagere klassen niet prettig was in het Iran van honderd jaar geleden.

Tijdens de Iraanse nieuwjaarsvakantie wordt als vanouds een groot offensief tegen de buitenlandse televisie ingezet. Nee, er worden geen politie-eenheden gemobiliseerd om alle schotels van de daken te trekken. If you can’t beat them, join them, moeten ze bij de staatstelevisie denken. De hele vakantie worden er nieuwe Amerikaanse blockbusterfilms vertoond. Met minder reclames, én ondertiteling in het Farsi. Onder andere Garfield 2 en Blood Diamond met Leonardo DiCaprio verwarmen de Iraanse kijkersharten. Het kost de staatstelevisie helemaal niets, want in Iran gelden geen copyrights.

Daarom zijn er tegenwoordig ook op iedere straathoek dvd’s te koop. Pal aan het Enghelab (revolutie) plein doen de verkopers van Good Boys dvd’s goede zaken. Momenteel gaan kopieën van de controversiële film 300 als warme broodjes de deur uit. In de film worden de oude Perzen afgeschilderd als lelijke monsters die tegen dappere Grieken vechten. De Iraanse overheid en expats in de Verenigde Staten zijn daarom boos over 300. „Maar iedereen wil hem zien”, zegt verkoper Arash. „En waarom niet? Het is maar een film.”

Tot een paar jaar geleden werden westerse films in Iran gezien als onderdeel van westerse ‘culturele propaganda’. De videorecorder was hier ooit verboden. Schimmige mannetjes met illegale films trokken de huizen langs als waren zij drughandelaars. Maar alles is anders geworden, tegenwoordig krijgt het volk wat het wil: Amerikaanse films en series. „De films worden nog wel gecensureerd”, zegt verkoper Arash. „Maar ik heb gewoon twee bakken met dvd’s. Eén met gecensureerde films en één zonder censuur.”