Grens overschreden

Iran had geen strategischer moment kunnen uitkiezen voor zijn actie in de Perzische Golf dan afgelopen vrijdag. Vijftien Britse mariniers en matrozen, onder hen één vrouw, werden door de Iraanse autoriteiten onder bedreiging van vuurwapens aangehouden en meegenomen in het zeegebied tussen Irak en Iran. De Britten waren op het moment van hun arrestatie in rubberboten bezig met de uitvoering van een routinecontrole op smokkel. Het is personeel van het marinefregat Cornwall, dat in de Golf op station ligt. Ze heten nu nog te zijn ‘opgepakt’, maar dat kan snel veranderen in ‘ontvoerd’ of ‘gegijzeld’.

De aanhouding gebeurde enkele uren voordat in New York de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties unaniem besloot Iran nieuwe sancties op te leggen, nu het land blijft weigeren de verrijking van uranium op te schorten. Het laat zich weinig gelegen liggen aan de internationale druk inzake zijn atoomprogramma. En toeval of niet, het koos voor de aanval aan de vooravond van een regime van strafmaatregelen. Als de arrestatie een langer durende gijzeling blijkt te zijn, zou dit als een oorlogsdaad, een act of war, tegen Groot-Brittannië kunnen worden opgevat.

Iran is niet onbedreven in gijzelingen. Van eind 1979 tot begin 1981 gijzelden fanatieke Iraniërs de complete Amerikaanse ambassade in Teheran, een actie die 444 dagen duurde en die toenmalig president Jimmy Carter waarschijnlijk zijn herverkiezing heeft gekost. Een operatie om het ambassadepersoneel te bevrijden – waartoe Carter opdracht had gegeven – faalde jammerlijk. Enkele jaren geleden werden acht Britten opgepakt die eveneens de Iraanse territoriale wateren zouden zijn binnengevaren. Het marinepersoneel dat nu gevangen zit, kan dienen als uitruil tegen in Irak aangehouden Iraniërs of, andere theorie, als drukmiddel om een kennelijk overgelopen Iraanse oud-staatssecretaris met verstand van nucleaire zaken terug te sturen. Het land is net zo geverseerd in John le Carré-achtige spionageplots als zijn westerse tegenspelers.

Wat nu? In 2004 werden de acht Britten drie dagen vastgehouden. Als het dit keer langer duurt, zal Londen diplomatie moeten gaan bedrijven die het midden houdt tussen geen concessies doen en bij de tegenpartij toch iets gedaan zien te krijgen. Dat is doorgaans moeizaam en tijdrovend. Het afkopen van gijzelingen, met geld of politieke tegemoetkomingen, is de foute weg. Het stimuleert gijzelnemers en frustreert regeringen met een principieel standpunt. Groot-Brittannië werd in de jaren tachtig indringend geconfronteerd met aan Iraanse terreurgroepen toegeschreven gijzelingen in Libanon. Ook toen luidde het standpunt dat geen concessies zouden worden gedaan.

Iran heeft op ongunstige wijze en op een ongelukkig moment van zich doen horen. Het laat zich in niets de les lezen en Teheran aarzelt niet om zich assertief dan wel agressief op te stellen. Het bewind blijft het initiatief naar zich toetrekken, daarmee verwarring zaaiend in het Westen. Dat moet zich eensgezind achter de Britten opstellen, diplomatie bedrijven en tegelijk duidelijk maken dat met deze daad een grens is overschreden.