‘Anderman’ wijst waanzin plaats

The Monastery - Mr. Vig and the Nun. Regie: Pernille Rose Gronkjær. Met als voorfilm: Anderman. Regie: Jaap van Heusden. In: 9 bioscopen.

Moeder is een veeg. Per Anderman zit aan tafel en zijn moeder komt binnen. Hij is scherp, zij niet. Ze staat achter hem en haar contouren vervagen tot ze helemaal is opgelost.

„De situatie is bijna onhoudbaar”, horen we de zoon vertellen. Moeder raakt steeds meer in de greep van Alzheimer en haar zoon houdt een podcast bij „om de waanzin een plaats te wijzen”. De stem van Per Anderman – op de podcast? – leidt ons door de documentaire van Jaap van Heusden. Een mooie stem is het, laconiek, constaterend, maar er zijn ook kleine aanwijzingen dat er bij hemzelf iets aan schort. Wat dat is, wordt nooit helemaal duidelijk. Hoeft ook niet. Een zinnetje dat Anderman uitspreekt is suggestief en mooi genoeg: „‘Schrijven kon hij niet, maar hij kon wel erg mooi drinken’, dat laat ik op mijn grafsteen zetten.” Of deze: „Vannacht toch nog even staan schreeuwen op het balkon. Kan het nu eenmaal niet laten.” Dan komt de politie die zegt dat het misschien tijd om te slapen is en antwoordt Anderman: „Dat vond ik eigenlijk ook.”

Er zijn meer raadselachtige elementen in Anderman, die allemaal bijdragen aan de schoonheid van deze twaalf minuten durende documentaire, die als voorfilm bij The Monastery - Mr. Vig and the Nun wordt vertoond. Van Heusden legt de schoonheid van architectuur vast, zonder precies te worden over de locaties. Hij zoomt in op drie kunstwerken op een manier die ze bijna helemaal loszingt van de rest van de film, behalve dan dat Anderman ze beschouwt.

Maar het bijzonderst is de vorm. Van Heusden heeft de film opgenomen als een reeks stills, waardoor een typische dynamiek in de montage ontstaat. Soms liggen de foto’s als een sequentie van shots in elkaars verlengde, soms zijn het meer tableaux vivants. En er is dat ene magische moment waar Van Heusden de vorm doorbreekt en Anderman de ogen opslaat en in de camera kijkt.

Al met al is Anderman een prachtig portret, gemaakt door een regisseur die nog maar aan het begin van zijn carrière staat. Twee jaar geleden pas studeerde Jaap van Heusden af aan de Filmacademie in Amsterdam met Een ingewikkeld verhaal, eenvoudig verteld, met Dragan Bakema en Johnny de Mol. Allebei zijn films kenmerken zich door een zelfverzekerde vorm en een weinig pretentieuze toon. Dat belooft nog wat.