Rood is de kleur van vermijding

Een rode omgeving is helemaal niet stimulerend, integendeel. Een rode kaft om een IQ-test werkt faalangst en slechte prestaties in de hand.

Ellen de Bruin

Het zien van de kleur rood leidt ertoe dat mensen bij IQ-tests slechter presteren en geneigd zijn om moeilijke opgaven te vermijden. Dat blijkt uit onderzoek van een team van Amerikaanse en Duitse psychologen, gepubliceerd in het jongste nummer van Journal of Experimental Psychology: General.

Tot nu toe bestonden er meer theorieën en aannames over de invloed van kleur op menselijke prestaties dan systematische studies. Zo zou rood volgens sommige deskundigen een stimulerende werking hebben en volgens anderen gelukkig maken of een gevoel van dominantie oproepen – maar daar werd dan vervolgens in onderzoek weer niet of nauwelijks bewijs voor gevonden. De onderzoeken waren vaak ook onzorgvuldig opgezet: soms werd het rood vergeleken met bijvoorbeeld groen of blauw van een andere verzadiging en helderheid.

In het nu gepubliceerde onderzoek moesten de proefpersonen (scholieren en studenten) onder meer anagrammen (‘nidrk’), cijferreeksen (‘18, 16, 19, 15, 20, 14, 21, ?’) en analogieën (‘duur staat tot schaars is als goedkoop staat tot ...?’) uit een IQ-test oplossen. Daarbij was het voorblad van hun vragenlijst rood, groen of wit, stond op het voorblad een rood, groen of grijs rechthoekje met het woord ‘Items’ erin of had de proefleider op elke pagina van het opgavenboekje met rode, groene of zwarte inkt een proefpersoonnummer geschreven. De proefpersonen wisten niet waar het onderzoek over ging en dat er ook andere versies van de vragenlijst in omloop waren.

Steeds bleek dat de prestaties van de proefpersonen het slechtst waren als op hun exemplaar van de vragenlijst de kleur rood was gebruikt. De prestaties van de proefpersonen die een ‘groen’ exemplaar hadden, verschilden niet van die met een ‘zwart’, ‘grijs’ of ‘wit’ exemplaar. En als de proefpersonen mochten kiezen hoeveel gemakkelijke en hoeveel moeilijke anagrammen ze wilden oplossen, kozen degenen met een rood titelvakje voorop hun vragenlijst voor méér gemakkelijke opgaven dan degenen met een lijst met een groen of grijs titelvakje.

Deze vermijdingsdrang was zelfs op een EEG zichtbaar: als er een rood titelvakje op de voorpagina van hun vragenlijst stond, maten de onderzoekers verhoogde activiteit in de rechter frontale cortex: een indicator van avoidance motivation. Bij een groen of grijs titelvakje was dit niet het geval.

Dit komt volgens de psychologen doordat mensen de kleur rood associëren met gevaar, met fouten maken, het rode pennetje van de leraar, stoplichten en waarschuwingssignalen. Dat leidt tot een soort onbewuste faalangst die de prestaties negatief beïnvloedt.

De psychologen denken dat de kleur rood buiten het bewustzijn om een nadelige invloed heeft op alle prestaties die geëvalueerd worden, niet alleen intellectuele prestaties. Twee jaar geleden werd in Nature onderzoek gepubliceerd waaruit bleek dat sporters in rode kleren beter presteerden dan sporters die blauw droegen.

De psychologen denken dat het ook in die studie zo was dat het zien van de kleur rood (bij de tegenstanders) de prestaties heeft verslechterd, en niet dat het dragen van de kleur rood de prestaties heeft verbeterd.

Overigens zijn de psychologen het met Marco Borsato’s tophit eens dat mensen de kleur rood in relationele contexten niet met vermijding, maar met juist toenadering associëren. De kleur rood wordt namelijk door een aantal diersoorten, inclusief de mens, gebruikt als teken van seksuele beschikbaarheid – de psychologen noemen rode rozen, rode hartjes, rode lipstick, rode lingerie en het red light district. Deze optie is momenteel onderwerp van vervolgonderzoek.