Meer schuld dan bezit

Uitgeversbedrijf PCM (onder meer NRC Handelsblad, de Volkskrant) is na een avontuur met een Britse investeerder terug in handen van de oorspronkelijke eigenaars. Een ervaring rijker, tientallen miljoenen armer. De kritiek op de gang van zaken is niet mals: „Dit is spelen met een onderneming.” Het vertrek van de investeerder is niet van invloed op de strategie, zegt evenwel de bestuursvoorzitter. PCM zoekt het nu in samenwerking.

Tweeënhalf jaar lang was uitgeversbedrijf PCM in handen van Apax. Dankzij slimme financiële constructies verdiende deze Britse investeerder miljoenen aan PCM. De andere aandeelhouders – drie ideële stichtingen – profiteerden mee, maar zagen tegelijk hoe PCM financieel verzwakte. In januari deed de Stichting Democratie en Media (SDM, voortgekomen uit de Stichting Het Parool) samen met de twee aan de Volkskrant en Trouw gelieerde stichtingen Apax een bod dat de investeerder volgens deskundigen niet kon weigeren.

De kranten (waaronder NRC Handelsblad), boeken en educatieve uitgaven keren terug bij de stichtingen die vóór Apax tientallen jaren de baas waren bij PCM. Zij betalen Apax 150 miljoen euro. SDM krijgt 88,3 procent van de aandelen. Dat was 41,9 procent. De stichtingen van de Volkskrant en Trouw hadden samen 5,6 procent en krijgen nu 11,7 procent.

De situatie is na tweeënhalf jaar Apax niet gunstig, blijkt uit gesprekken met betrokkenen. „Apax heeft slechts geld onttrokken aan het concern”, zegt econoom Arie van der Zwan. Hij was adviseur van PCM’s centrale ondernemingsraad. Volgens hem is de financiële positie van het bedrijf ondermijnd. „Dit is spelen met een onderneming.”

PCM heeft onder Apax wat problemen opgeruimd. Zo verkocht PCM de miskoop Arrow Radio met verlies aan het oude management van de radiozender. Uitgevers BSL werd recent van de hand gedaan. Maar onduidelijk bleef wat nu de strategie voor de lange termijn is.

PCM zal de komende jaren keuzes zal moeten maken, zeggen ingewijden. Moet het investeren in een gratis krant die ten koste kan gaan van eigen titels? Moet het blijven streven naar ‘basisverbreding’ om zo minder afhankelijk te zijn van de economische conjunctuur?

Vorig jaar zei PCM-bestuursvoorzitter Ton aan de Stegge uitsluitend voor kranten te kiezen, maar nu kiest hij voor (gratis) kranten én schoolboeken, terwijl de algemene boeken mogen worden verkocht. Aan de Stegge nu: „Ik wil vooral een steviger basis van de dagbladen. Toen ik hier negen maanden geleden begon, was de heersende gedachte: wij geloven niet meer in kranten. PCM haalt 70 procent van zijn omzet uit dagbladen. Dat is over drie tot vijf jaar nog zo. Dan is het raar om te focussen op andere zaken.” Het afscheid van Apax heeft volgens Aan de Stegge geen invloed op die strategie.

Van der Zwan kijkt daar anders tegen aan. „Met een gratis krant versterk je de afhankelijkheid van advertenties. Er is geen strategie. Ze doen maar wat.” De directie heeft zich volgens hem de afgelopen jaren door impulsen laten leiden. „PCM dobbert op de baren.”

Theo Bouwman, tot vorig jaar bestuursvoorzitter van PCM, blijft voorstander van basisverbreding. „Dagbladen zijn conjunctuurgevoelig. Daarom moest het concern verbreden. Het is niet slim om je als mediabedrijf alleen op kranten te richten.”

Apax hield investeringen tegen, stellen ingewijden. Het plan voor een zondagskrant werd geblokkeerd. Aan de Stegge zegt echter dat Apax niet alleen maar op de rem stond. „Nrc.next en Volkskrant Banen zijn er gekomen. Het management moet met goede ideeën komen.”

Nu is er samen met telecomconcern KPN het plan voor de gratis krant Dag. „Gericht op een samenleving waarin je je informatie niet vergaart op één moment, maar 24 uur per dag”, zegt Aan de Stegge. „Op papier, internet, mobiel, tv en narrowcasting.” De Volkskrant levert de kopij. Is Dag een concurrent voor de eigen (betaalde) kranten? Aan de Stegge: „Nee, wij denken dat dit een product is dat volledig anders is dan de bestaande kranten.” Wel vist Dag in dezelfde vijver met adverteerders als de andere dagbladen.

Met KPN in Dag, met tv-station Talpa in de ‘burgerjournalistiek’-website Skoeps, samenwerking lijkt de nieuwe trend bij PCM. Het concern onderhandelde ook met de Telegraaf, maar een gezamenlijk distributiebedrijf kwam niet van de grond.

Zou PCM meer samenwerking zoeken, dan blijven weinig kandidaten over. Wegener en Telegraaf vallen af, samenwerking met deze bedrijven zou stuiten op bezwaren van de mededingingsautoriteit.

Naast Boekhoorn (De Pers) is er nog de Noordelijke Dagblad Combinatie (NDC). Dat is de uitgever van het Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant. NDC is ook eigenaar van Veen Bosch & Keuning, uitgever van algemene en educatieve boeken. „Een interessante suggestie”, zegt NDC-directeur Jan de Roos, die hieriover niet verder wil speculeren.