Ban de banaan? Stel je niet aan

Oh god, de liefhebbers van ecologische sapjes klagen over terreurbananen.

Minimaal onderzoek leert dat de situatie veel genuanceerder ligt.

Welkom, fijn dat u kijkt naar deze aflevering van Bananensplit. Een speciale uitzending, want dit keer bent ú het, argeloze consument, die wordt gefopt, en wel door tendentieuze journalistiek.

U wilt de Chiquita’s van Albert Heijn boycotten en u stapt geen bananenbar meer binnen zolang het Chiquita’s zijn die de dames er hanteren.

Wat blijkt namelijk? De bananenmagnaat ‘betaalde terroristen’. ‘Duizenden Colombianen zijn omgekomen in vier decennia van gevechten tussen de FARC, de AUC en andere groeperingen’, voegen verslaggevers daar ernstig aan toe, om de suggestie te wekken dat wij met elke bananenhap een Colombiaan doden.

De werkelijkheid is iets complexer. In 2003 klopte Chiquita zélf bij het Amerikaanse ministerie van Justitie aan voor advies. De bananenbazen zaten namelijk met een probleem: om de veiligheid van hun medewerkers te kunnen blijven garanderen, waren ze genoodzaakt bescherming te vragen aan paramilitaire groeperingen. Een jaar later werd duidelijk dat het lastig is om bananen te kweken in een land dat in burgeroorlog verkeert.

Dat Chiquita daarom sinds 2004 al weg is uit Colombia, is een gegeven dat kranten opmerkelijk genoeg verzwijgen of, in het beste geval, wegmoffelen naar de laatste regels.

Nu het bedrijf netjes de opgelegde boete betaalt die ze al zagen aankomen, wordt het verleden weer eens opgerakeld, inclusief de zwarte pagina’s uit nog langer vervlogen tijden. Dat Chiquita zich nu juist uitermate hard inspant voor maatschappelijk verantwoord ondernemen is voor kranten uiteraard geen nieuws.

En hoe fout was Chiquita nu eigenlijk echt? Waar gehakt wordt vallen spaanders, en waar bananen groeien glijdt wel eens iemand onderuit. Zeker in een bananenrepubliek als Colombia, dat op de rand van anarchie leeft en waar maffia en cocaïne de feitelijke machtdragers zijn. Niemand die nu eens de moed prijst van Chiquita om tenminste geprobéérd te hebben bij te dragen aan economische opbouw door het verbouwen van relatief onschuldige vruchten.

De Chiquitaconsternatie heeft mij gestoord omdat ze zo exemplarisch is. Sinds de jaren negentig horen we geluiden over kinderarbeid door Ikea, H&M en C&A, clusterbommen bij ABN Amro, en natuurlijk de eeuwige bio-industrie bij McDonald’s en Kentucky Fried Chicken. Recentelijk bleken onze pensioenfondsen landmijnen te plaatsen en clusterbommen te werpen.

Zulke beschuldigingen – gebracht op de ernstige toon waarop elfjarige meisjes ‘dierenbeul!’ roepen – zouden om je krom te lachen zijn, als ze niet zo’n verontrustend grote bijval kregen. Minimaal onderzoek leert je dat de situatie in al die gevallen genuanceerder is, of dat er domweg een hetze in werking is gezet, gebaseerd op niets dan leugens.

Zo’n hetze komt doorgaans uit de hoek van kraakpandbewoners en andere liefhebbers van ecologische perensapjes. Elke vorm van kapitalisme is voor deze uitkeringstrekkers verdacht en met niet-aflatende ijver blijven ze de iconen bombarderen van de vrijemarkteconomie. Ik dacht altijd dat dit rastaharige clubje veganisten een relatief klein kwaad vormde, dat met wat bescheiden oorvijgen wel weer tot de orde was te roepen, maar tot overmaat van ramp nemen de media hun kortzichtige zwartmaakstrategie vrolijk over. Waarom? Tsja, waarom zijn bananen krom?

Niets van aantrekken is in elk geval mijn advies aan u. Blijf gewoon bij Albert Heijn onschuldige Chiquitabananen kopen. En u kunt zonder gewetenswroeging blijven binnenwandelen in de bananenbar.

Christiaan Weijts is columnist van nrc.next en schrijver van de roman ‘Art. 285b’