Pr-show voor een tobberig, jarig Europa

Regeringsleiders in Berlijn waren optimistisch tijdens de viering van vijftig jaar EU.

Bondskanselier Merkel waarschuwde sceptici subtiel: „niets is vanzelfsprekend”.

Europa is wél leuk. Wel degelijk belangrijk. En bereid te vernieuwen.

Zondag 25 maart 2007 moest een dag van Europees optimisme worden in Berlijn. Het werd er één. De bestuurlijke elite van de Europese Unie heeft zichzelf het afgelopen weekeinde een nieuwe impuls gegeven. De viering van het vijftigjarig jubileum, in een stad die als geen andere symbool staat voor Europese eenwording, 27 regeringsleiders, geen demonstraties van betekenis en wel zonneschijn telden op tot een heus pr-signaal: Europa leeft.

EU-voorzitter Duitsland wilde met een feestje rond de Brandenburger Tor onderstrepen dat het jarige, vaak zo tobberige Europa veel heeft bereikt en nog heel veel kan bereiken. Het staat zwart op wit in de Verklaring van Berlijn. De leiders van de Europese Unie zijn „verenigd in het streven de Europese Unie voor de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2009 een vernieuwde gemeenschappelijke basis te geven”.

Want, aldus de Duitse bondskanselier en gastvrouw Angela Merkel, in haar toespraak: „de wereld wacht niet op Europa”.

In een persoonlijk getinte toespraak refereerde Merkel aan haar jeugd in de communistische DDR. Toen de Verdragen van Rome in 1957 werden getekend, was ze drie jaar oud. Toen de Berlijnse Muur werd gebouwd, was ze zeven. „Ik geloofde niet dat ik voor mijn pensioen in vrijheid naar het Westen zou kunnen reizen.” Toen viel de Muur onverwachts toch. „Ik heb zelf ervaren: niets hoeft zo te blijven als het is.”

Verandering is zelden eenvoudig. Vallen en opstaan, moeizame onderhandelingen, inzinkingen – het hoort eigenlijk bij de identiteit van het in vijftig jaar van 6 naar 27 landen uitgebreide samenwerkingsverband.

Ook het feestje bleef niet zonder kritische kanttekening. Terwijl de Amerikanen Europa feliciteerden met een spandoek op hun nieuwe ambassade aan de Brandenburger Tor en de Russische president Poetin in een paginagroot ingezonden stuk in de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung vleiende woorden tot de jarige richtte, maakte de Heilige Stoel bezwaren tegen het feit dat in het zo fel omstreden grondwettelijk verdrag niet wordt verwezen naar de christelijke traditie van Europa.

Onder de optimistische toon die nu is gezet moet Merkel werken aan de volgende stap. Tijdens hun treffen in juni van dit jaar in Brussel zullen de Europese regeringsleiders moeten aangeven hoe zij uit de bestuurlijke impasse willen komen en volgens welk tijdschema.

De Verklaring van Berlijn zegt nadrukkelijk dat er voor de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2009 een nieuwe gemeenschappelijke basis zal moeten zijn. Lees: een nieuw verdrag dat dan in elk geval geen ‘grondwet’ zal heten.

Maar dat betekent niet dat de regeringsleiders zich op deze datum hebben vastgelegd. Premier Balkenende zei dat de kern van de afspraak is dat de regeringsleiders „pogen’’ eruit te komen.

Maar, zo voegde hij hier direct aan toe, „de inhoud is leidend, niet het tijdstip’’. De Poolse president Lech Kaczynski noemde het jaar 2009 gisteren in Berlijn „onrealistisch’’.

Het feestgedruis kon voorts niet verhullen dat ook over de inhoud de meningen nog sterk uiteenlopen. De Italiaanse premier Prodi zei dat het debat niet bij nul hoeft te beginnen. Er ligt immers al het Grondwettelijk Verdrag dat in 2004 door alle regeringsleiders is ondertekend.

Als het aan Balkenende ligt, begint het debat wél opnieuw, zo bleek nog eens uit een bijdrage van zijn hand in de Franfurter Algemeine Zeitung. Daarin schreef hij dat Nederland streeft naar „verbeteringen van de bestaande EU-verdragen’’. Daarmee doelde hij op het Verdag van Nice uit 2000.

Na het uitbundige vuurwerk van gisteravond, wacht Europa vanaf vandaag weer het moeizame politieke handwerk. Merkel heeft op charmante wijze de druk op de eurosceptici verhoogd. Want, zoals ze zei, „niets is vanzelfsprekend’’.

Of over vijftig jaar de honderdste geboortedag in een Europa van vrede en vrijheid gevierd zal worden? „We weten het niet’’, aldus Merkel. De dwarsliggers zijn gewaarschuwd.