‘Onschuld’ ten onder in ridicule scènes

Toneel: Onschuld van Lea Doher door Ro Theater/ KVS. Gezien 24 maart Rotterdamse Schouwburg. Aldaar t/m 7 april. Info: www.rotheater.nl en www.kvs.be.

Met een berg koffers dringt ze zich op aan haar dochter en schoonzoon: de oude vrouw die ongevraagd bij hen in komt wonen neemt alle ruimte in beslag. Als een onoverwinnelijke hindernis staat de koffertoren tussen haar en de anderen in en de dochter, die sukkel, zegt er niets van.

Dit ongelukkige drietal figureert in het stuk Onschuld van de Duitse schrijfster Dea Loher, opgevoerd door het Ro Theater in de regie van Alize Zandwijk. Loher voert een merkwaardige verzameling mensen op. We zien ook een kinderloze vrouw die iedereen vergeving vraagt voor de misdaden van haar zoon; een blind meisje dat in een nachtclub danst opdat de mannen naar haar kijken; een filosofe die haar onfilosofische man doodslaat; en twee illegalen die niks doen als zij iemand zien verdrinken.

Lohers stuk valt uiteen in heel veel scènes die amper met elkaar samenhangen. De fragmentarische vorm moet de verkniptheid van de moderne mens verbeelden, maar het is ook een gemakzuchtige vorm. Een vorm die alleen werkt als de regisseur elke scène tot de kern beperkt. Maar Zandwijk doet dat niet. Zij snoeit niet in de vele ellenlange monologen, en de omslachtige scènes speelt ze helemaal uit, waar de toch al zwakke spanningsboog danig onder lijdt. Daarbij dikt ze het spel zo aan dat het geforceerd en vaak ongeloofwaardig wordt. Om ons de absurditeit van het bestaan in te peperen, maakt ze van de sowieso extreme personages ridicule types. Ze hebben allemaal een tic. De een rukt steeds aan de zoom van d’r jurk, de ander loopt scheef en haast iedereen is krom. Voeg daaraan toe de vervormde stemmen en de malle kleding en de aanstellerigheid is compleet.

In deze rommelregie gaat het gros van de acteurs kopje onder. De blanke Rogier Philipoom als een van de twee zwarte illegalen irriteert met een nep-Surinaams accent; de andere zwarte wordt door een echte zwarte (Bright Omansa Richards) gespeeld wiens Nederlands slecht is te verstaan. Het mag een wonder heten dat sommigen bij zoveel smakeloosheid toch nog wat van hun rol weten te maken. Goele Derick geeft de opdringerige oude moeder iets heerlijk gemeens en Fania Sorel als de timide dochter krijgt zelfs, even maar, gedaan wat Zandwijk met de rest van de voorstelling vergeefs probeert te bereiken: zij wekt mededogen.