Kibbelend viert Europa zijn verjaardag

Eensgezind vierden de Europese regeringsleiders dit weekeinde in Berlijn de vijftigste verjaardag van de EU. Achter de schermen was de verdeeldheid over de grondwet echter groot.

Met het aanvaarden van de ‘Verklaring van Berlijn’ is dit weekeinde de druk op landen als Nederland om met een aangepaste versie van de Europese Grondwet akkoord te gaan verder vergroot. In de Duitse hoofdstad grepen de regeringsleiders van de 27 lidstaten van de Europese Unie de viering van het vijftigjarig bestaan van de Verdragen van Rome, waarop de huidige EU is gebaseerd, aan om een officiële verklaring op te stellen.

De verklaring eindigt met de oproep om de EU nog voor de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2009 „een vernieuwde gemeenschappelijke basis’’ te geven. Hiermee wordt gedoeld op de Europese Grondwet die door achttien lidstaten inmiddels is geratificeerd maar in Frankrijk en Nederland in 2005 per referendum werd verworpen. Het nieuwe grondwettelijk verdrag was bedoeld om een steeds grotere Europese Unie doelmatiger en doorzichtiger te kunnen laten werken.

In een herdenkingstoespraak Berlijn zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel, wier land momenteel als roulerend voorzitter van de EU fungeert, dat de Unie zich in de nieuwe onderhandelingsronde over de grondwet geen mislukking kan veroorloven.

Duitsland wil in juni, als de Europese regeringsleiders weer bijeenkomen, een concreet plan voorleggen waarin wordt aangegeven hoe uit de bestuurlijke impasse kan worden gekomen. In dat voorstel zal het niet alleen om de procedure gaan, maar zullen ook inhoudelijke aspecten aan de orde komen. De lidstaten van de Unie zullen dan in de tweede helft van dit jaar in een zogeheten Intergouvernementele Conferentie met concrete onderhandelingen over een nieuw verdrag kunnen beginnen.

Met hun verklaring wilden de regeringsleiders dit weekeinde hun intentie uitspreken serieus werk te maken van een nieuw verdrag. Maar de meningen over de verdere gang van zaken verschillen nog sterk. Zo is het nog geen uitgemaakte zaak dat er in 2009 ook werkelijk een nieuw verdrag zal liggen. Premier Balkenende zei in Berlijn dat de kern van de afspraak is dat de regeringsleiders „pogen” er uit te komen. Maar hij wilde zich niet vastleggen op de datum. „De inhoud is leidend, niet het tijdstip’’, aldus de premier.

De Poolse president Lech Kaczynski ging nog een stap verder. Hij noemde het jaartal 2009 gisteren „onrealistisch”. Nadat de Franse en Nederlandse kiezers ‘nee’ zeiden is in Polen de ratificatieprocedure opgeschort. De Poolse regering wil de impasse gebruiken om voor het eigen land afspraken te veranderen. Zo willen de Polen bij gezamenlijke Europese besluitvorming over meer stemmen kunnen beschikken. Ook Tsjechië heeft aangegeven opnieuw te willen onderhandelen.

De vraag in hoeverre er nu echt aan een geheel nieuwe tekst zal worden gewerkt, houdt de lidstaten eveneens verdeeld. De Italiaanse premier Prodi zei in Berlijn dat het debat niet bij nul hoeft te beginnen. Er ligt immers het Grondwettelijk Verdrag dat in 2004 door alle regeringsleiders is ondertekend. Voorzitter Pöttering van het Europees Parlement stelde het scherper. De naam kan veranderen, maar de inhoud niet, zei hij.

Maar voor Nederland is dat geen uitgemaakte zaak. Als het aan premier Balkenende ligt begint het debat wel opnieuw, zo bleek nog eens uit een bijdrage van zijn hand in de Frankfurter Allgemeine Zeitung van afgelopen vrijdag waarin hij schreef dat Nederland streeft naar „verbeteringen van de bestaande EU-verdragen’’. Daarmee doelde hij op het Verdag van Nice op basis waarvan de Unie nu functioneert. Voor de meeste andere EU-landen is dit een gepasseerd station.

Aan de Duitse bondskanselier de taak het nodige massagewerk te verrichten. Zij wees de dwarsliggers impliciet op hun verantwoordelijkheid. „Niets is vanzelfsprekend’’. Of over vijftig jaar de honderdste geboortedag in een Europa van vrede en vrijheid gevierd zal worden? „We weten het niet.’’

Eerdere artikelen over vijftig jaar Europese integratie via: www.nrc.nl/EU50