Gezond en wel in handen van Teheran

Londen eist de onmiddellijk vrijlating van vijftien matrozen die zijn opgepakt in de Perzische Golf. Waarom kwam Iran in actie? Teheran zwijgt vooralsnog en zegt alleen dat de Britten ‘veilig en wel, en in Iran’ zijn.

De Iraanse ambassadeur is in Londen op het matje geroepen, zijn Britse collega heeft in Teheran verantwoording moeten afleggen. Wie in Iran afgelopen vrijdag heeft besloten twee rubberbootjes met vijftien Britse matrozen en mariniers in het grensgebied tussen Iraakse en Iraanse territoriale wateren te onderscheppen, is niet duidelijk. Maar zeker is wel dat het incident de nodige gevolgen zal hebben.

Het zou niet voor het eerst zijn dat militairen van de multinationale eenheden (voornamelijk Amerikaanse en Britse) die de Iraakse wateren controleren, moedwillig of per ongeluk afdrijven naar het gebied van het buurland Iran – als dat al is gebeurd. Iran en Groot-Brittannië hebben ieder hun eigen lezing naar buiten gebracht. De commandant van de Iraakse marine bevestigde zaterdag tegenover het Amerikaanse persbureau AP dat de matrozen zich in Iraanse wateren bevonden.

Het is ook niet voor het eerst dat Iran Britse matrozen oppakt. In 2004 werden acht Britten drie dagen vastgehouden wegens dezelfde aanklacht. Maar waarom gaat Iran juist nu tot actie over? Er zijn drie scenario’s denkbaar:

Een heethoofdige lokale commandant van de Revolutionaire Garde heeft persoonlijk besloten de Britten te arresteren. In een systeem waar niemand verantwoordelijkheid wil nemen, moet dan vervolgens tot de hoogste regionen worden gezocht naar iemand die de beslissing weer terugdraait. Het is nieuwjaar in Iran en veel leidinggevenden zijn op vakantie.

Het gaat om een bewuste actie van Iran om zijn grenzen afbakenen tegenover een vijand die in vrijwel alle buurlanden aanwezig is. Iran heeft een achtjarige oorlog met Irak uitgevochten (1980-1988) over (zee)grenzen. „We hebben die oorlog niet voor niets gevoerd”, zei de Iraanse Opperste Leider ayatollah Khamenei vorige week nog. Door even met de spierballen te rollen, zet Iran – in de optiek van de Iraanse legerleiding – de Britten (en hun Amerikaanse bondgenoten) op zijn plaats.

In het verlengde daarvan ligt de gedachtengang dat ook met name Britse en Amerikaanse marineschepen een rol zullen spelen bij de controle op naleving van de nieuwe sancties tegen Iran, waartoe de VN-Veiligheidsraad afgelopen zaterdag besloot. Volgens sommige berichten hadden de vrijdag opgepakte Britten juist een Iraans schip op smokkelwaar gecontroleerd.

Iran wil de Britten ruilen voor Iraanse functionarissen die de VS in Irak vasthouden. Toen de acht Britse matrozen in 2004 Iraanse wateren invoeren, was de hervormingsgezinde president Mohammad Khatami aan de macht. Zijn regering voerde een pragmatische buitenlands beleid. Tegenwoordig beoefent Iran ‘actieve diplomatie’, wat feitelijk betekent dat het niet schuwt initiatief te nemen en hard op te treden. Het kan zijn dat de arrestatie van de Britten een wraak- of ruilactie is voor leden van de Revolutionaire Garde in handen van de Amerikanen.

De laatste maanden zijn in Irak verschillende Iraanse diplomaten en hoge ambtenaren opgepakt door toedoen van de Amerikanen. Zo werden op 12 januari vijf Iraanse diplomaten opgepakt tijdens een Amerikaanse inval in een overheidskantoor in Arbil, Noord-Irak. Daar werden visums uitgegeven aan Koerden die naar Iran wilden reizen. Volgens de VS behoren de opgepakte Iraniërs tot de Iraanse Revolutionaire Garde en zouden ze opstandelingen in Irak helpen. Het vijftal is nog steeds niet officieel aangeklaagd.

Een maand eerder al arresteerden de Amerikanen twee hoge Iraanse generaals die in Bagdad waren op uitnodiging van de Iraakse president Jalal Talabani. Zij werden na een aantal dagen weer vrijgelaten.

Afgelopen februari werd ook een Iraanse diplomaat ontvoerd in Irak door mensen in militaire uniforms van het Iraakse leger.

Vorige maand werd eveneens de verdwijning bekend van de voormalige staatssecretaris van Defensie van Iran, de 47-jarige Ali-Reza Asgari. Dat gebeurde tijdens een privé-bezoek aan Istanbul. Aanvankelijk werd vermoed dat Asgari, ooit een Revolutionaire Gardist, was overgelopen naar de VS. Maar zijn gehele familie is nog in Iran en pleit voor zijn terugkeer. De Iraanse nationale politiechef Ismael Ahamdi-Moghaddam vermoedt dat de ex-staatssecretaris is ontvoerd door buitenlandse inlichtingendiensten, om zijn kennis van het Iraanse nucleaire programma.

Ondertussen spreken de Britse media ook al van ‘ontvoering’ om het jongste incident te duiden. Iran heeft nog niet gezegd waar de Britten worden vastgehouden, al staat wel vast dat ze naar Teheran zijn gebracht. De mogelijkheid bestaat dat ze voor een rechtbank worden voorgeleid wegens illegale grensoverschrijding. De Britse ambassade heeft nog geen contact gehad met de landgenoten.