De weduwe bleef Hitler trouw

Florentine Rost van Tonningen overleed zaterdag.

‘De Zwarte Weduwe’ zorgde voor opschudding met haar neonazistische uitspraken.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de afgelopen zaterdag in België overleden Florentine Rost van Tonningen-Heubel een onbelangrijke persoon binnen de Nederlandse Nationaal-Socialistische Beweging (NSB). Ze was vooral de vrouw van Meinoud Rost van Tonningen en baarde drie kinderen, de voornaamste taak van een ‘Germaanse’ vrouw. Pas na de oorlog zou ze landelijke bekendheid verwerven wegens haar voortdurende trouw aan het gedachtengoed van Adolf Hitler. Ze werd een symboolfiguur voor Nederlandse neonazi’s.

Florentine Heubel wordt op 14 november 1914 geboren in Amsterdam. Ze is de jongste dochter van een bankier. Tijdens haar jeugd raakt ze geïnteresseerd in de rassenleer. Rassenvermenging is iets wat volgens Heubel moet worden voorkomen, omdat het zal leiden tot de ondergang van het Germaanse volk.

Haar fascinatie voor het fenomeen raszuiverheid leidt tot een lidmaatschap van de NSB. In de jaren dertig is ze actief in het werven van leden voor de Nationale Jeugdstorm, de jongerenorganisatie van de NSB. Tijdens een bijeenkomst van de partij ontmoet ze in augustus 1940 Meinoud Rost van Tonningen. Hij vraagt haar enkele maanden later ten huwelijk.

Heubel is er niet helemaal zeker van dat Rost van Tonningen bloedzuiver is – ze vermoedt een vleugje Indisch bloed – maar nadat de Duitse SS-chef Heinrich Himmler haar met een telegram gerustgesteld heeft, heeft op 21 december 1940 het eerste Nederlandse officiële SS-huwelijk plaats. Ze zal Himmler later persoonlijk ontmoeten. Hitler laat jaarlijks cadeautjes sturen met Kerstmis.

Meinoud Rost van Tonningen pleegt op 6 juni 1945 in de gevangenis zelfmoord, voordat hij zich voor de Bijzondere Rechtspleging heeft verantwoord voor zijn collaboratie met de Duitsers. Zijn vrouw meent dat haar man is vermoord in opdracht van prins Bernhard.

In de decennia na de oorlog ijvert ze voor een onderzoek naar de doodsoorzaak van haar echtgenoot. Dat komt er niet. Verder toont ze zich een fanatiek pleitbezorger van zijn nagedachtenis. Van berouw over het optreden van de nazi’s tijdens de oorlog is geen sprake. Sterker, de herinnering aan Adolf Hitler koestert de weduwe Rost van Tonningen zo mogelijk nog meer dan die aan haar man. In haar woning in Velp, waar ze tot 2001 woont, zijn meerdere portretten en bustes van de Führer te vinden.

Vanwege haar onverminderde inzet voor de zaak van het nationaal-socialisme krijgt Rost van Tonningen de bijnaam de ‘Zwarte Weduwe’. Haar huis is een geliefde plaats van samenkomst voor Nederlandse neo-nazi’s. Ze zet het consortium De Levensboom op, waarbij diverse leden van de Centrum Democraten en de Centrum Partij betrokken zijn. Bij invallen in haar huis worden nazistische pamfletten in beslag genomen.

In 1986 ontstaat beroering als blijkt dat Rost van Tonningen een staatspensioen ontvangt, omdat haar man namens de NSB enige tijd lid is geweest van de Tweede Kamer. Een aantal organisaties van oud-verzetsstrijders spant een civiele procedure aan tegen de staat, om stopzetting of vermindering van het pensioen af te dwingen.

Aanvankelijk krijgen de eisers van de rechter gelijk, maar de staat gaat om principiële redenen in cassatie bij de Hoge Raad. De regering wil voor dit ene geval geen bestaande wetten aanpassen en vindt dat de rechter over pensioenhoogtes niets te zeggen heeft. De Hoge Raad is het hiermee eens. Tot aan haar dood behoudt Rost van Tonningen haar pensioen.

In 1991 komt ze voor het laatst persoonlijk in aanraking met de rechterlijke macht. In haar memoires Op zoek naar mijn huwelijksring zouden voor joden beledigende passages voorkomen. Ze wordt veroordeeld tot een boete van 5.000 gulden en een gevangenisstraf van vijftig dagen. Ze zegt de boete niet te kunnen betalen, omdat ze rond moet komen van „een klein pensioentje”.

Lees meer in de roman De Ordening van Kees van Beijnum, uit 1998, over een vrouw die sterk lijkt op de Zwarte Weduwe. Het boek is ook verfilmd.