De overeenkomsten tussen Günter Grass en paus Benedictus

Hebben Günter Grass en pausBenedictus XVI in 1945 nou wel of niet met elkaar gedobbeld in een Amerikaans krijgsgevangenkamp?

In De rokken van de ui heeft Grass het alleen maar over een lotgenoot die Joseph heette. Dat zou een gelovige jongen zijn geweest, die grossierde in dogma’s, en in het spel veel veine had. ‘Hij gooide altijd beter dan ik’, lezen we, ‘en citeerde bij het dobbelen de heilige Augustinus alsof diens bekentenissen in het Latijn voor hem lagen.’

Zestig jaar later zou de Frankfurter Allgemeine Zeitung aan de schrijver vragen of die Joseph nou werkelijk de Joseph Ratzinger was geweest van wie bekend is dat hij, net als Grass, in het gevangenkamp Bad Aibling heeft gezeten.

Grass antwoordde: „Hij was ontzettend katholiek en debiteerde ook af en toe Latijnse citaten. Hij werd mijn vriend en dobbelkameraad, we praatten en speculeerden over onze toekomst. Ik wilde kunstenaar worden, hij wilde in de kerk carrière maken. Hij was een beetje geremd, maar heel aardig. Dat is toch een mooi verhaal, of niet?”

Hij liet het dus hangen. Joseph kan de Benedictus van nu zijn geworden. Grass kan het ook uit z’n duim hebben gezogen.

Dit jaar worden de twee tachtig. Grass in oktober, de paus al over een paar weken. Aan geen van beiden is de veelbezongen genade van de Spätgeburt gegund.

Als je in termen van schuld en schaamte wil denken, is Grass er misschien erger aan toe dan de heilige vader. Grass heeft als jongetje van zeventien, na een opvoeding bij het Jungvolk en de Hitlerjugend, ook nog een blauwe maandag bij de Waffen-SS gediend, en dat tot vorig jaar verzwegen. Joseph (zelfde jeugdopvoeding) legde als rekruut van de Reichsarbeitsdienst anno 1944 in Oostenrijk alleen maar tankgrachten aan, en zag geen reden om daar naderhand over op te scheppen.

Zou hij toen al gedacht hebben dat hij die hindernissen (tegen de goddeloze communisten uiteraard) mede mocht helpen opwerpen ter ere van God, en vanwege de christelijke wortels van het Europa dat door Hitler – V is Viktorie! – op alle fronten werd verdedigd?

Daar heb ik hem later nooit meer over gehoord.

Grass komt er rond voor uit dat hij jarenlang als afgezwaaide SS’er weigerde toe te geven dat hij iets „met het woord en die dubbele letter” te maken had gehad. Trouwens: „Er ging van de Waffen-SS iets Europees uit: in de divisies vochten aan het oostfront vrijwillig Fransen, Walen, Vlamingen en Nederlanders, veel Noren, Denen, zelfs neutrale Zweden in een defensieve veldslag die, zo werd gezegd, het avondland van de bolsjewistische stormvloed zou redden.”

Wie hebben er na Karel de Grote, Karel de Vijfde en Napoleon niet allemaal gedroomd van een verenigd Europa?

Pikant detail: Grass werd opgeleid tot tankschutter. Als om definitief te kunnen afrekenen met de vijand die was vastgelopen in de gracht van de latere paus. Die twee hadden veel meer gemeen dan je op het eerste gezicht zou denken. De familie Grass was van oorsprong ook een katholieke familie.

Zo haalden de twee oude mannen, via alle struikelblokken, crashes, kinken, deuken, knauwen, butsen, blutsen en catastrofes van de twintigste eeuw, toch nog de vijftigste verjaardag van de Europese Unie.

Benedictus XVI trok zijn witte jurk aan en noemde het een blamage en zelfs „een vorm van afvalligheid” dat bij de viering door niemand was verwezen naar God en naar de christelijke wortels van een continent voor het heil waarvan hij indertijd, zoals we weten, nog tankgrachten heeft staan graven. En in één moeite door klaagde hij over het lage Europese geboortecijfer.

Maar Günter Grass heeft bij diverse vrouwen godzijdank heel veel kinderen verwekt.

Lees alle columns op nrc.nl/blokker