Uitzaaiing van kanker begint vaak met ontstekingsreactie

Prostaatkanker waarin een afweerreactie ontstaat heeft de neiging om uit te zaaien. Eén eiwit (maspine geheten) lijkt bepalend of die vaak dodelijke metastase ook werkelijk ontstaat. Zolang maspine in een cel aanwezig is, metastaseert die cel niet. Onderzoekers van de University of California in La Jolla ontdekten dat een signaalsysteem (IKK-alfa genoemd) – als het actief wordt – ervoor zorgt dat prostaatkanker gaat uitzaaien. IKK-alfa gaat in de stand ‘actief’ als er een molecuul aan bindt (een cytokine) dat bij ontstekingsreacties vrij komt. Hoe meer actief IKK-alfa, hoe sneller de tumor zich in het lichaam verspreidt. Het signaalsysteem en het uitzaaiingsmechanisme is ontrafeld in proeven met muizen (Nature, online 19 maart).

Met deze ontdekking heeft het afweersysteem bij kanker een duidelijk januskopfunctie gekregen. Enerzijds is het heel waarschijnlijk dat het afweersysteem veel beginnende tumoren – als het klontjes van een paar gedeelde nakomelingen van één tot kanker ontspoorde cel zijn – effectief opruimen. Een afweerreactie tegen de tumor leek dus gunstig. Maar de laatste jaren werd steeds duidelijker dat een ontstekingsreactie in een tumor ook ongunstig kan uitpakken, doordat het tot uitzaaiing leidt. Vandaar de januskopfunctie van het afweersysteem. Het verband tussen uitzaaiing en ontsteking was al waargenomen, maar nu is het mechanisme ontrafeld. Dat opent mogelijkheden voor het vinden van nieuwe medicijnen.

De onderzoekers maakten muizen waarbij door een genmutatie het IKK-alfa-systeem niet te activeren was. Ze kruisten die dieren met muizen die door een genetische verandering snel prostaatkanker krijgen. Maar in nakomelingen met een uitgeschakeld IKK-alfa-systeem en een ‘snelle tumorneiging’ ontstonden die tumoren veel later. Cruciaal, ontdekten de onderzoekers bij een analyse van de activiteit van bij metastase betrokken genen, is de aanwezigheid van het eiwit maspine, dat niet wordt aangemaakt als IKK-alfa actief is. Van maspine was uit ander onderzoek al bekend dat het in gezond borstweefsel aanwezig is, maar niet meer in borstkankercellen. Ook was al langer dan een decennium bekend dat geforceerde synthese van maspine in borstkankercellen de neiging van die cellen om ‘op stap te gaan’ onderdrukt. Nu bekend is hoe de synthese van maspine wordt stilgelegd en dat er een direct verband is met uitzaaiingen, is het eiwit definitief hot in het metastase-onderzoek. Wim Köhler