Middeleeuwse media demoniseerden Dracula

Roemenië lijkt niet zo blij met het toeristische succes van Dracula en het wrede imago van Vlad de Spietser, die model stond voor Bram Stokers romanpersonage. Vampirisme is echter wel een inheems verschijnsel.

Als je in Boekarest vertelt dat je het spoor van Dracula wilt volgen, slaakt menige gesprekspartner een diepe zucht. Wat heeft de rest van de wereld toch met dat romanpersonage, in 1897 gecreëerd door de Ierse schrijver Bram Stoker?

Voor de meeste Roemenen is Dracula een westerse uitvinding, in de verte gebaseerd op een vijftiende-eeuwse vorst van Walachije, Vlad Tepes of Vlad de Spietser (1432-1476). Hij was, in de Roemeense visie, een verdediger van de westerse beschaving tegen het oprukkende Ottomaanse Rijk, die naar de gewoonte van de tijd stevige maatregelen nam om zijn tegenstanders af te schrikken.

Zo placht Vlad de Spietser zijn vijanden met een staak zo te doorboren dat het zenuwstelsel niet werd uitgeschakeld en zij er onder helse pijnen soms meerdere dagen over deden om te sterven. In de brochure Dracula: Myth or Reality?, gepubliceerd door het museum in het kasteel van Bran, stelt auteur Daniel Tiberiu Apostol dat je het spietsen moet zien in het licht van andere destijds gangbare foltermethoden, zoals het vierendelen en het radbraken. Het was eigenlijk heel efficiënt voor een heerser om op deze manier zijn gezag te doen gelden.

Niet zelden was ook Vlad Tepes zelf slachtoffer van intriges. Hij was twaalf jaar de gevangene van de koning van Hongarije, zijn voormalige bondgenoot bij het verwerven van de troon van Walachije. Daarvan bracht hij twee weken door in een kerker van het Disney-achtig ogende kasteel van Bran, en dat is de enige verbinding met Vlad of Dracula. Het is het romantische uiterlijk van dit kasteel in de Karpaten dat de toerist zelf de associatie doet leggen.

De Roemeense visie op Dracula als slachtoffer van westerse romantici gaat nog een stapje verder. Omdat Vlad wisselende bondgenootschappen moest sluiten om vanuit zijn ballingschap in Transsylvanië de troon van Walachije te heroveren, maakte hij ook vele vijanden. Die vervolgden hem tot ver na zijn dood met verhalen over zijn gruwelijkheid.

Met name Duitse kooplieden uit Zevenburgen of Transsylvanië speelden een voorname rol in deze middeleeuwse ‘mediacampagne’. Al in 1499 verscheen in Neurenberg een gravure van Vlads historische actie in Targoviste, waar hij tientallen Turkse gijzelaars op een woud van spietsen had achtergelaten voor het leger van de sultan. De gravure laat Vlad hun ingewanden opeten en maakt zo van hem een kannibaal.

De geheime plek van Vlads graf droeg bij aan de legendevorming. Nu wordt algemeen aangenomen dat hij werd begraven in de kloosterkerk van Snagov, op een eilandje in een meer ten noorden van Boekarest. Die plek is ook nu nog alleen per roeiboot te bereiken en speelt een rol in Elizabeth Kostova’s roman The Historian (2005). De historische thriller vermengt in de traditie van The Da Vinci Code feit en fictie, en laat Stokers graaf Dracula en Vlad de Spietser samenvallen in een twintigste-eeuwse geest. Bovendien zou in 1931 Vlads graf leeg zijn aangetroffen. Was hij dan toch een ondode vampier?

Allemaal westerse fantasie, maar in een Roemeense televisiedocumentaire uit 1999 van Florin Iepan wordt duidelijk dat geloof in vampirisme wel degelijk een inheemse kwestie is. In de negentiende eeuw werden op het platteland van Transsylvanië voortdurend doden opgegraven, om met een staak door het hart te verhinderen dat hun geest langer zou ronddolen.

De documentaire Geesten, vertoond in een documentaireprogramma van de Europese Culturele Hoofdstad van 2007 Sibiu, komt ook met ruime bewijsvoering uit de twintigste eeuw. Een aflegzuster vertelt dat ze de ondoden direct herkent aan hun staartje. Een hete pin door het hart is de enige remedie, en dat gaat gepaard met een specifiek geluid. Ook getuigen vele dorpsgenoten dat ene Savuta in 1984 alle koeien uit de omgeving heeft gedood door hun bloed te drinken.

Het geboortehuis van Vlad de Spietser in de pittoreske citadel van Sighisoara lijkt de enige onomstreden historische werkelijkheid, al zijn er ook weer bronnen die beweren dat het huis pas na 1500 is gebouwd. Er is een stevige toeristenindustrie aan het ontstaan rond de personages van Dracula en Vlad de Spietser. Misschien zijn ze toch wel een en dezelfde figuur. Zeker is dat Vlad, net als zijn gelijknamige vader opgenomen in de Orde van de Draak (‘Dracul’), officiële documenten ondertekende met de naam Dracula.

Er is maar één angst die groter is dan die voor de dood: niet te sterven, tijdloos te lijden als ondode, door een spiets of een beet van een vampier.

In die zin hebben de terreurdaden van een middeleeuwse troonpretendent en die van een aan Roemeense volkslegenden ontleende vampier, een en dezelfde achtergrond.