Gematigde Palestijnen wachten nu op steun

De Palestijnse regering telt weer enkele gematigde ministers. Voor de EU en de VS kan dat aanleiding zijn om de financiële hulp te herstellen. Of is het daarvoor nog te vroeg?

Ramallah, 24 maart. - Hij voelt zich als „een verkeersagent die niet weet waar opeens alle auto’s vandaan komen”. Verpakt in zelfspot heeft de nieuwe Palestijnse minister van Financiën, Salam Fayyad, zijn Europese collega’s verzocht hun reislust te temperen. Iedere EU-minister is welkom in Ramallah, maar niemand moet zich haasten om persoonlijk de contacten met de Palestijnse Autoriteit te herstellen.

De opluchting in de EU en de Verenigde Staten dat er weer een Palestijnse regering is met een aantal gematigde, professionele ministers die beschouwd kunnen worden als „een gesprekspartner’’ is aanzienlijk, de blijvende aanwezigheid van het moslimfundamentalistische Hamas ten spijt. Maar de gesoigneerde, in Texas opgeleide econoom Fayyad beseft dat Israël van een intensief Europees komen en gaan naar het Palestijnse regeringscentrum nodeloos nerveus wordt.

Aan symboolpolitiek heeft de voormalig directeur van het Internationaal Monetair Fonds, ooit door Arafat getypeerd als een „radicale bonenteller”, geen behoefte. Feit is dat Fayyad en minister Ziad Abu Amr van Buitenlandse Zaken, gepromoveerd in Washington DC, nooit tot de regering waren toegetreden als zij geen bewegingsruimte hadden gekregen.

Het eerste succesje neemt niet weg dat de 64-jarige econoom Fayyad samen met president Abbas en de nieuwe ministers van Buitenlandse Zaken en Informatie, Ziad Abu Amr en de arts Mustafa Barghouti, begonnen lijkt aan een mission impossible.

„De blokkade eindigt niet met een druk op de knop. Het is een zeer moeilijke opdracht, maar geen onmogelijke”, erkende Fayyad na afloop van het bezoek van de speciale EU-gezant voor het Midden-Oosten Marc Otte. „Ik beloof alleen dat wij onze uiterste best zullen doen.”

Een jaar geleden legden Amerika en Europa de financiële hulp, de begrotingssteun en de hulpprojecten stil nadat het moslimfundamentalistische Hamas de verkiezingen had gewonnen en de controle over de Palestijnse Autoriteit (regering, ministeries en parlement) overnam.

Maar kort daarna werd ter voorkoming van een humanitaire ramp als gevolg van datzelfde embargo de financiële hulp via een omweg hersteld. Als gevolg van deze bizarre constructie is er nog nooit zoveel Europees en Amerikaans geld (bijna 1,3 miljard dollar in 2006) naar de Palestijnen gegaan, hetzij rechtstreeks naar personen of via het Wereldvoedselprogramma en de VN-organisatie voor de hulp aan Palestijnse vluchtelingen. Zo betaalt de EU de salarissen van 77.000 van de 160.000 Palestijnse ambtenaren.

Minister Mustafa Barghouti, die naast medicijnen ook economie aan de Stanford-universiteit heeft gestudeerd, zegt in een kort gesprek in Ramallah: „Die hulp is voor velen essentieel om te overleven, we zijn de Europeanen zeer dankbaar. Maar met deze hulp bouw je geen economie op, er wordt geen werkgelegenheid gecreëerd. De boycot en de Israëlische bezetting belemmeren de opbouw van een Palestijnse staat. Het gemiddelde inkomen in de Palestijnse gebieden is 800 dollar per jaar, in Israël is dat 20.000 dollar. Wat kunnen we doen?”

Volgens gegevens van Fayyad, de VN en de EU subsidieert de internationale gemeenschap naast de 800.000 Palestijnen met een officiële vluchtelingenstatus nog eens één miljoen huishoudens. Daarnaast zijn er koffers met miljoenen dollars van Iran naar Hamas gesmokkeld. Allemaal buiten zijn ministerie om. „Onwenselijk en fraudegevoelig”, aldus Fayyad.

„Je kan inmiddels ook spreken van verslaving aan hulp, want er zijn geen economische alternatieven, we creëren afhankelijkheid en dat is niet gezond”, aldus een woordvoerder van de Wereldbank.

De Palestijnse economie krimpt sinds 1999 als gevolg van de Israëlische blokkades van grenzen en luchtruim en de inhouding van Palestijnse douanegelden. Dat bevroren bedrag is opgelopen tot 500 miljoen dollar en minister Fayyad moet dat geld terug zien te krijgen wil hij de financiële fawda (chaos) kunnen opruimen.

Frankrijk, Italië, Ierland en Spanje pleiten om deze economische en politieke redenen ervoor om het embargo volledig op te heffen. Dat stuit echter op verzet van een meerderheid in de EU.

„Het vermoedelijke compromis dat komende week in de EU zal worden gesloten is dat de boycot op contacten gedeeltelijk wordt opgeheven en dat het embargo op hulpprojecten en rechtstreekse budgettaire steun nog zeker drie maanden in stand zal blijven. We kunnen dan bekijken hoe de Palestijnse regering zich in de praktijk zal opstellen”, aldus Europese diplomaten in Ramallah.

Amerika steunt deze lijn, Israël daarentegen heeft al besloten de boycot volledig te handhaven. Alleen met president Abbas wordt over veiligheidskwesties gepraat. Gesprekken, laat staan onderhandelingen over politieke oplossingen, mijdt Israël.

„Dat heeft geen zin. Deze Palestijnse regering erkent ons bestaan niet, is niet bereid terreur af te zweren en erkent de gesloten verdragen niet”, zegt Miri Eisin, de woordvoerster van de Israëlische premier Olmert. Zij wijst op de voortdurende dreiging van zelfmoordaanslagen en de beschietingen met Qassamraketten vanuit de Gazastrook.

Minister Barghouti, net teruggekeerd uit Noorwegen: „Ik wou dat de Israëliërs en Amerikanen de doppen uit hun oren haalden. Deze regering wordt door negentig procent van de Palestijnen gesteund. Het is een historisch akkoord tussen Fatah en Hamas. Een ander compromis zat er niet in.”

Dat het Palestijnse regeerakkoord met geen woord spreekt over de erkenning van Israël, maar wel over het recht op voortzetting van het gewapende verzet tegen de Israëlische bezetting, noemt hij niet meer dan logisch. „Het is een kwestie van gelijke behandeling. Moeten wij alles opgeven zonder een Israëlische tegenprestatie? Trekt Israël zich terug uit de bezette gebieden? Uit Oost-Jeruzalem? Stopt Israël met de arrestaties, liquidaties en blokkades?”

Volgens Miri Eisin is premier Olmert wel degelijk bereid tot „verregaande concessies en grote offers” om de Palestijnse staat te realiseren als de Palestijnse regering besluit het bestaansrecht van Israël te erkennen, af te zien van het recht op de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen en de deze zomer gegijzelde korporaal Shalit bevrijdt. Welke concessies Olmert wil doen is niet duidelijk.

Een Franse diplomaat in Ramallah: „Als wij te lang wachten om met deze Palestijnse regering samen te werken, dreigt het politieke bouwwerk weer in elkaar te storten. Wat willen we? Dat Hamas in de armen van Iran wordt gedreven? Burgeroorlog? De Abu Amrs, Fayyads, en Barghouti’s redden het dan niet. Heeft Israël daar belang bij? De situatie in Gaza is explosief. VN-directeur John Ging is bijna vermoord en BBC-journalist Alan Johnston wordt nog steeds gegijzeld. De Palestijnse eenheid is zeker in Gaza fragiel en alle groepen zijn zwaar bewapend.”