Gedragsproblemen en schooluitval na pesten door leraar

Kinderen op wie leraren vanaf de kleutergroep al de pik hadden, hebben wanneer zij 23 jaar zijn beduidend vaker gedragsproblemen dan kinderen op wie niet gefoeterd is. Verbaal mishandelde meisjes halen vaak geen middelbare schooldiploma. De samenhang blijft bestaan, ook na correctie voor het karakter van het kind, zijn plaats in de groep, en zijn schoolprestaties.

Vooral op de basisschool heeft een slechte relatie tussen kind en leraar direct gevolgen voor de schoolprestaties en het gedrag. De Canadese psychologe Mara Brendgen en haar collega’s beschrijven wat de gevolgen op langere termijn zijn als een leraar geregeld verbaal op een kind inhakt (Journal of Educational Psychology, februari 2007).

Verbale mishandeling is een ruim begrip. Het omvat belachelijk maken, pesten, een rare of nare naam geven en schreeuwen tegen een kind. Sarcastische of hooghartige opmerkingen maken, negatieve voorspellingen doen (‘dat kun jij toch niet’), negatieve vergelijkingen maken, vloeken en bedreigen, vallen er ook onder.

Brendgen volgde 399 schoolkinderen vanaf hun zesde jaar tot hun veertiende. Zij ondervroeg alle kinderen jaarlijks aan de hand van een lijst met de namen van hun klasgenootjes – bij kleuters met foto’s. Ze moesten bijvoorbeeld omcirkelen welke drie kinderen het meest geliefd waren, welke het minst, met wie ze graag wilden spelen en met wie niet, en op welke kinderen de leraar altijd liep af te geven. Het ondervragen van klasgenoten levert een objectiever beeld over het verbale geweld dan verklaringen van de leraar of van kinderen over zichzelf. De psychologen verzamelden ook gegevens over de schoolprestaties, het sociale gedrag en het gevoel van eigenwaarde.

Verbaal gepeste leerlingen hadden op hun veertiende een slechtere indruk van hun eigen competenties op schoolgebied dan niet gepeste klasgenoten. Het beeld van hun eigen gedrag, of hun gevoel van eigenwaarde was niet aangetast. Die beelden worden ook gevoed door meningen van ouders en vrienden.

Toen de 231 overgebleven deelnemers 23 jaar waren, hadden de verbaal mishandelden vaker gedragsproblemen en emotionele problemen dan de anderen. Meisjes die zwaar verbaal geweld hadden moeten ondergaan op de basisschool, hadden maar een kans van 7 procent om hun middelbare schooldiploma op zak te hebben op hun 23ste. Niet gepeste meisjes hadden allemaal een diploma gehaald. Bij jongens was er geen relatie tussen verbale mishandeling en een schooldiploma. Jongens lopen wel meer kans om verbaal aangepakt te worden dan meisjes.

Drie van elke twintig schoolkinderen maakt kans verbaal mishandeld te worden door de leraar. Dat kan komen doordat die kinderen vervelender dan normaal zijn of slecht opletten. Zij lopen een groter risico, ondanks het feit dat de leraren elk jaar wisselen. Niki Korteweg