Een requiem voor Grand Theft Auto en de PlayStation 2

Saul van Stapele neemt afscheid van de PlayStation 2 en het succesvolste spel op deze console, de Grand Theft Auto-reeks

Dag lange laadtijden. Dag haperend kastje. Dag technisch wonder uit het digitale stenen tijdperk. Dag cartooneske mannetjes met vierkanten vleesklompen als handen. Het is over. Uit. Het ging het laatste jaar al niet zo goed meer tussen ons. Terwijl je opvolger werd uitgesteld en uitgesteld begon je steeds meer slijtageplekken te vertonen. Controllerknopjes die insliepen en definitief dienst weigerden. Nieuwe spellen die exact leken op oude spellen omdat je oude lichaam gewoon geen kracht meer had voor ook maar de meest eenvoudige innovatie. En het steeds langer durende ritueel waarbij ik een schijfje aan je toevertrouwde (een spel, een dvd, een cd) en je dan keer op keer moest resetten totdat het je met je luie lensoog lukte het zilveren dataschijfje ook daadwerkelijk als zodanig te herkennen.

Vroeger was je het centrum van grootse entertainmentfeesten in mijn huiskamer. Het liefst bliezen we je beelden met een dikke beamer de hele kamer door terwijl piepende remmen en knallende pistoolschoten in dolby surround langs de muren kaatsten. Het was het jaar 2000, we hadden het millenniumprobleem overleefd, nog nooit van Osama Bin Laden gehoord en kochten onze muziek nog gewoon in de winkel. Het leven lachte ons toe. We waren opgegroeid met spellen waarbij een paar stipjes en vierkantjes hele oorlogen moesten voorstellen en doken vol geluk in jouw prachtige krachtige spelwereld vol mogelijkheden.

Het meest verslaafd raakten we aan het spel Grand Theft Auto, dat speciaal voor jou transformeerde van een grappig, van bovenaf te volgen misdaadspel tot een boeiende, uitgestrekte 3D-wereld die de speler een ongekend gevoel van vrijheid gaf. We konden overal heen in een immense stad. Zomaar lukraak op straat iemand beroven, een vechtpartij beginnen of een auto stelen voor een joyride vol stunts. Vanuit het niets beginnen te schieten op agenten om uiteindelijk op een kruispunt strijd op leven en dood te voeren met helikopters, legerjeeps en pantserwagens. Het was niet alleen een spel (een kruimeldief klimt door middel van criminele opdrachten op in het milieu) maar ook een wereld waarin we doelloos rond konden dolen, terwijl we naar een van de speciaal voor het spel gemaakte radioprogramma’s luisterden, langs brede lanen de schemering tegemoet reden en zo nu en dan glimlachend een schotensalvo loslieten op een argeloze voorbijganger.

De eerste Grand Theft Auto voor de PlayStation 2 (Grand Theft Auto III) was een mijlpaal. Het was je paradepaardje; door talloze anderen gekopieerd maar door niemand geëvenaard. Het bestverkochte computerspel kwam altijd eerst exclusief uit voor jou en pas maanden later voor andere consoles en werd zo een belangrijke motor achter jouw commerciële succes. Toen je een handzamer broertje kreeg, de PlayStation Portable, kwamen daar ook met veel succes exclusief Grand Theft Auto-titels voor uit. Met één van die spellen nemen we nu afscheid van het succesvolste huwelijk in de computerspelgeschiedenis.

Grand Theft Auto Vice City Stories is een voor de PlayStation Portable gemaakte prequel van het populaire Grand Theft Auto Vicy City dat zich afspeelt in een door coke, hoeren en synthesizers gedomineerd Miami in de jaren tachtig dat nu ook voor PlayStation 2 is uitgekomen. Het is een nostalgisch plezier om nog eens door die stad te rijden, met al die karakteristieke personages, en al die typische klusjes die we al honderd keer gedaan hebben in een spel dat inmiddels grafisch en qua mogelijkheden jarenlang achterloopt op de evolutie.

Eind dit jaar haakt ook Grand Theft Auto met een nieuwe titel aan op de moderne generatie, met een spel dat gebruikt maakt van de nieuwe technische mogelijkheden van spelcomputers als XBox 360 en PlayStation 3. Je exclusieve licentie met de heilige graal van de games ben je kwijtgeraakt. Mijn vrienden, die zich zo enthousiast om je heen hadden verzameld, hadden je al eerder in de ban gedaan. Dat begon natuurlijk met diegenen die een krachtige pc hadden staan waarop de spellen die ook voor jou uitkwamen altijd veel soepeler speelden en er ook veel mooier uitzagen. Maar uiteindelijk was er niemand meer die met mij uren wilde wachten tot je eindelijk doorhad dat er een schijfje in het apparaat was gestopt.

Maar ik moet het nog maar zien, die volgende generatie games. Net zomin als een compleet uit de computer getoverde speelfilm per definitie interessanter is dan een statisch gefilmd drama in zwart-wit met een goed verhaal uit lang vervlogen tijden, is een grafisch overweldigende, uitgestrekte next gen-game ook niet per definitie leuker om te spelen. Hoewel we stiekem hopen op een Grand Theft Auto-variant van Second Life, waarbij we de virtuele vestiging van ABN Amro in as kunnen leggen en een concert van avatars met molotovcocktails kunnen verstoren, zou het zo maar kunnen dat de spelontwikkelaars met hun nieuwe mogelijkheden zoveel toeters en bellen aan het spel toevoegen dat de simpele doeltreffendheid verloren gaat.

Wat de toekomst brengt, weten we niet. Daarom neem ik je gesputter, gehijg en gekreun nog even voor lief, lieve PlayStation 2.

En anders halen we gewoon de Atari 2600 uit 1977 van zolder en gaan we met een happend monster op spookjes jagen.

Grand Theft Auto: Vice City Stories (Rockstar)