Wijken, buurten en postcodegebieden

De lijst van minister Vogelaar telt veertig wijken. Maar wat zijn wijken nou precies?

De wijken van VROM zijn in elk geval niet de wijken die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hanteert. Het CBS heeft een duidelijke geografische hiërarchie gemaakt van Nederland, waarbij elk gebied is samengesteld uit een aantal kleinere. Een klein gebied kan nooit in twee grotere gebieden tegelijk liggen, zoals Turkije in Europa én Azië ligt.

Binnen alle 443 Nederlandse gemeenten liggen wijken, die op hun beurt zijn opgebouwd uit buurten. Buurten zijn „het laagste regionaal niveau en zijn afgebakend vanuit bebouwingsoogpunt of sociaal-economische structuur”, zoals het CBS het omschrijft. „Wijken zijn optellingen van een of meer aaneengesloten buurten.”

Deze CBS-indeling wordt door de ambtenaren van alle gemeenten gebruikt, en ook ministeries en de EU werken ermee. Maar omdat er behalve ambtenarentaal ook nog de taal van de gewone burger bestaat, kan er verwarring ontstaan over het begrip ‘wijk’. Een VROM-wijk is geen CBS-wijk.

Neem bijvoorbeeld de Rotterdamse Zuidelijke Tuinsteden, volgens Vogelaar een van de veertig probleemwijken. Volgens een oudere publicatie van VROM worden hiermee Pendrecht, Zuidwijk, Lombardijen en Groot-IJsselmonde bedoeld, allemaal naoorlogse wijken met veel flatgebouwen van circa vier verdiepingen. Het blijken vier CBS-buurten te zijn die liggen in twee CBS-wijken, Charlois en IJsselmonde. De wijkgrenzen zijn ook deelgemeentegrenzen. Zo kan één wijk (Zuidelijke Tuinsteden) in de volksmond ook best twee wijken zijn (IJsselmonde en Charlois) of zelfs vier (de genoemde buurten).

En dan zijn er nog de postcodegebieden. Elk Nederlands adres heeft een postcode van vier cijfers en twee letters. Sociaal-geografen werken vaak met zogeheten vierpositiepostcodegebieden (pc4). Dit zijn gebieden waar de vier cijfers van alle postcodes dezelfde zijn. Bedrijven die aan direct marketing doen, hebben heel veel gegevens opgeslagen volgens dit principe.

Maar het probleem hierbij is dat deze gebieden niet precies passen in de CBS-indeling. Zo vallen er twee pc4-gebieden binnen de CBS-buurt Pendrecht (3084 en 3086). Omgekeerd kan ook: twee of meer CBS-buurten die geheel of gedeeltelijk binnen één pc4-gebied liggen, zoals Katendrecht en de Afrikaanderwijk (beide in 3072). De vorig jaar gepubliceerde Kanskaart van Nederland van de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting, over verloedering, was gebaseerd op het pc4-principe. De namen hier waren vaak dezelfde als die van het CBS, maar toch waren het steeds nét iets andere gebieden.