Politieke poliopijn

In Nigeria kregen dit jaar alweer 18 kinderen polio. Vorig jaar waren het er 1.128, net iets meer dan de helft van de poliopatiënten die in 2006 wereldwijd zijn geteld. Veel van die kinderen leven kreupel verder. Het is het late gevolg van een vaccinboycot in 2003.

Kinderverlamming heette de ziekte vroeger in Nederland. Na introductie van het poliovaccin in de jaren vijftig is polio vooral een buitenlands probleem, afgezien van epidemieën (de laatste in 1992 en 1993) in de bible belt die zich van Zeeland tot Staphorst uitstrekt. Daar wonen mensen die zich om religieuze redenen niet laten vaccineren.

De polio-epidemie in Nigeria is afgeschilderd als een religieuze kwestie. Lokale islamitische leiders riepen in 2003 de bevolking op kinderen niet meer te laten vaccineren. Het westerse poliovaccin zou moslimmeisjes onvruchtbaar maken en ziekteverwekkende virussen, zoals hiv, bevatten.

Maar de vaccinboycot was niet alleen een religieus probleem, ingegeven door de oorlog in Irak en de 9/11-aanval op het World Trade Center in New York, schrijft de Nigeriaanse medisch-ethicus Ayodele Samuel Jegede deze week in het tijdschrift PLoS Medicine.

Net zo belangrijk was de traditionele tegenstelling tussen het zuiden en noorden van Nigeria. Het zuiden was vroeger een Britse kolonie, het noorden viel onder islamitisch gezag. De noordelijke partij ANPP verloor in mei 2003 de landelijke verkiezingen, maar had nog wel de macht in de noordelijke provincie Kano. De ANPP maakte met de vaccinboycot ook de gezondheidspolitiek van de zuidelijke winnaar PDP verdacht. Een grote poliovaccinatiecampagne in oktober 2003 werd daarvan het slachtoffer. Verder stond veel noordelijke Nigerianen de verontwaardiging over de handelwijze van de westerse farmaceut Pfizer nog in het geheugen gegrift. Die gaf in 1996 in Kano kinderen een antibioticum in een experiment dat volgens critici medisch-ethisch onverantwoord was.

De vaccinboycot duurde officieel elf maanden, maar de polio-uitbraak houdt al jaren aan. Het vertrouwen onder de bevolking is niet hersteld. Het poliovirus in Nigeria heeft polio veroorzaakt in buurlanden en in andere islamitische landen. De decennialange campagne om het poliovirus uit te roeien (ooit verwacht vóór het jaar 2000) vertraagde verder.

Ook de Nederlandse gezondheidsautoriteiten hielden hun hart vast. Er wonen veel Nigerianen in de Bijlmer die frequent naar hun vaderland reizen. Kennelijk waren de contacten tussen de Bijlmer en de bible belt niet intensief genoeg om polio onder de Nederlandse ongevaccineerden te verspreiden.

Wim Köhler