Geld overstijgt poëzie

Ingo Schulze: Nieuwe levens. Vertaald door Gerda Meijerink en Ard Posthuma. Meulenhoff, 650 blz. €29,90

Negentiennegentig en daarna: het Duitse schrijversgilde stort zich en masse op het thema van de Wende, op de grote maatschappelijke veranderingen in het kielzog van de Duitse eenwording.

Ingo Schulze, van wie zojuist de vertaling verscheen van zijn roman Neue Leben, (Nieuwe levens) ging in 2006 zelfs alweer op herhaling, want de kleine maar succesvolle roman Simple Stories uit 1998 behandelde ook al het moeizame naar elkaar toegroeien van Ossies en Wessies. Het grootste verschil met de Simple Stories zit hem erin dat Schulze in Nieuwe levens de geschiedenis van de DDR meeneemt. Daardoor is het boek ook maar liefst vijfhonderd bladzijden omvangrijker.

En wat het aan omvang wint verliest het aan zeggingskracht. Dat is niet zo vreemd: gedurende de acht jaar die Schulze zijn gretige publiek op het boek liet wachten, deden reportages in alle media kond van de stand van zaken in schrijvers hoofdkwartier. Iedereen verwachtte dat Nieuwe levens de Grote Duitse Wende-roman ging worden.

Het boek is vooral ingewikkeld van constructie, afstandelijk van toon, en stilistisch op het anorectische af. Op een paar uitzonderingen na ontbreken de flonkeringen, en dus valt er voor vertalers weinig eer te behalen. Vertalers Gerda Meijerink en Ard Posthuma zijn maar dicht bij het origineel gebleven; er is niet geprobeerd om de tekst in het Nederlands beter te laten bekken dan in het Duits.

Gebeurtenissen die zich vasthaken in het geheugen biedt Schulze evenmin. Wel grossiert hij in bordkartonnen personages. Dat de auteur bij de presentatie beweerde minstens driehonderd bladzijden uit het oorspronkelijke manuscript te hebben geschrapt leek een grapje. Dat de Duitse kritiek na verschijning van deze manke mammoet opvallend mild reageerde is een veeg teken.

Maar nu kort de inhoud. Enrico Türmer, een Oost-Duitse jongeman die geboren wordt in het jaar van de bouw van de Muur, in 1961, heeft de ambitie om schrijver- martelaar te worden. Als de DDR ophoudt te bestaan ontplooit hij zich echter als een zakenman, en nog succesvol ook. Geen gedichten meer, maar geldbedragen. Ziedaar het einde van de ideologie en de triomf van het kapitalisme.

Een ander personage is Türmers biograaf, een zekere Ingo Schulze. Hij heeft de hand heeft weten te leggen op Türmers brieven, alle geschreven in de lente van dat jaar waarin Duitsland op zijn grondvesten stond te schudden, juist: het jaar 1990. Op de achterkant van die brieven vond de nep- Schulze literaire probeersels van Türmer, die hij als extraatje toevoegt aan de verzamelde brieven. Eindresultaat: een oubollig geforceerde briefroman. Een briefroman zonder de antwoordbrieven. En dus zal schrijver Schulze toch geen grapje hebben gemaakt: Nieuwe levens had echt nog veel kolossaler kunnen uitpakken. Hij heeft ons gematst.