‘Eén succes is beetje treurig’

De FNV vindt dat marktwerking in veel sectoren rampzalige gevolgen heeft gehad. Agnes Jongerius wil er een debat over voeren.

Marktwerking in Nederland en in Europa moet voorlopig worden stopgezet, vindt Agnes Jongerius, voorzitter van vakcentrale FNV. „De slinger van de markt is te ver uitgeslagen.” In het vandaag gepubliceerde rapport Marktwerking? Time-out stelt de FNV vast dat liberalisering en privatisering in sectoren als thuiszorg en streekvervoer een mislukking zijn, met „rampzalige gevolgen” voor het personeel. De FNV wil een debat over het nut van marktwerking. Daarom gaat Jongerius de Tweede Kamer vragen een hoorzitting over marktwerking te houden.

Het Europees Verbond van Vakverenigingen wil in Europa een miljoen handtekeningen verzamelen en deze aan de Europese Commissie aanbieden om een tijdelijke stopzetting op marktwerking in de 27 landen van de Europese Unie (EU) te bereiken. „We moeten ons afvragen welke sectoren en diensten we nog willen openstellen voor liberalisering.”

Waar heeft de markt gefaald?

Jongerius: „Eigenlijk is de vraag waar het heeft gewerkt. Als voorbeeld krijg ik altijd de mobiele telefonie te horen. Het heeft toch iets treurigs als telkens maar één voorbeeld kan worden genoemd. In de thuiszorg, bij de post en in het openbaar vervoer heeft het niet gewerkt. De beroerde kwaliteit van de bussen van Arriva in Brabant spreekt voor zich. En bij de nieuwe postbedrijven blijken postbezorgers via stuksloon te werken. Daarmee kun je het minimumloon ontduiken.”

Het nieuwe kabinet lijkt al minder gecharmeerd van marktwerking.

„Ik ben blij met het signaal dat de regering afgeeft door de privatisering van Schiphol af te blazen. Maar in de thuiszorg en het openbaar vervoer gaat extra marktwerking gewoon door. Via een parlementaire hoorzitting moeten we grondig bekijken wat het heeft gebracht. Wij eisen een moratorium op marktwerking tot het debat is gevoerd. Daarbij moeten we ook de sociale woningbouw, de zorg en het onderwijs betrekken. Laat vertegenwoordigers van de sectoren precies vertellen wat hun ervaringen zijn, ook vakbonden en consumentenorganisaties.”

De FNV pleit ook voor Europese wetgeving op het gebied van publieke vormen van dienstverlening. Wat voor zin heeft dat?

„Er wordt altijd gezegd: privatiseren moet van Europa. Dat is niet waar. Europa stimuleert marktwerking, maar lidstaten bepalen zelf of ze die doorvoeren. Besluiten ze daartoe, dan gelden Europese regels, bijvoorbeeld over aanbestedingen. Die komen de werkgelegenheid, arbeidsomstandigheden en kwaliteit van de dienstverlening niet altijd ten goede. Europa is dringend toe aan een kaderrichtlijn voor diensten van algemeen belang: zorg, onderwijs, reïntegratiebureaus, sociale woningbouw en allerlei individuele sociale diensten. Kwaliteit, toegankelijkheid, acceptabele prijzen en werkzekerheid moeten hier worden gegarandeerd. De Commissie moet deze diensten beschermen.”

De FNV wil een ‘socialer’ Europa. Maar hoe moet dat eruit zien?

„De EU moet zich in de relaties met China hard maken voor rechten van arbeiders. China speelt vals spel, lapt internationale afspraken aan zijn laars en behandelt werknemers als wegwerpartikelen. Dat leidt tot oneerlijke concurrentie waar ook werknemers in Europa onder lijden.

„De EU heeft wel doelstellingen voor de interne markt waar iedereen aan meedoet, maar op sociaal gebied is het stil. Ik zie geen maatregelen om flexwerkers, die weinig sociale rechten hebben, te ondersteunen. Wetgeving voor uitzendwerk en arbeidstijden ligt dood voor de kast.”