Bush kondigde aan: ‘We will go ahead’

Op 28 februari 2002, drie weken voordat de oorlog in Irak begint, krijgt premier Balkenende een niet alledaags telefoontje. De Amerikaanse president Bush hangt aan de lijn en neemt de laatste politieke en diplomatieke ontwikkelingen door in de dan lopende Irak-crisis. Bush laat er geen twijfel over bestaan dat er een oorlog komt, zo blijkt uit een verslag van het telefoongesprek dat het KRO-programma Reporter aanstaande zondag citeert. „One way or the other: we will go ahead. I don’t like to use my troops, but I will”, aldus Bush.

Op 20 maart 2003 zou de Amerikaans-Britse aanval op Irak beginnen. Nederland gaf destijds politieke steun aan de oorlog, die volgens premier Balkenende „voldoende rechtsgrond” had. Maar uit een notitie van het ministerie van Buitenlandse Zaken, die Reporter aanhaalt, blijkt opnieuw dat er in een vroegtijdig stadium al ambtelijke twijfels waren over de juridische legitimiteit. In een intern verslag van het departement van 19 augustus 2002, staat dat de juridische basis voor een oorlog „niet volstrekt onaanvechtbaar” is. Vlak voordat de oorlog begint schrijft de Nederlandse vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties in New York dat als Nederland de kant van de VS en Groot Brittannië wil kiezen „de argumentatie vooral in de Realpolitik” gezocht zal moeten worden.

Al eerder lekten notities uit waaruit bleek dat de juridische diensten van zowel de ministeries van Buitenlandse Zaken als Defensie bedenkingen uitten over de legitimiteit van de oorlog. Zo schreef de directeur juridische zaken van het ministerie van Defensie op 28 januari 2003 dat slechts een extra, mandaterende resolutie van de Veiligheidsraad als grondslag kon dienen voor een rechtmatige aanval op Irak. Ook over de vermeende dreiging van massavernietigingswapens waren twijfels, onder meer bij de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst. De ambtelijke bedenkingen zijn door het vorige kabinet nooit met de Kamer gedeeld, omdat de regering vond dat het parlement afdoende is ingelicht. Het huidige kabinet wil geen onderzoek naar de achtergronden waarom de oorlog tegen Irak werd gesteund. De PvdA heeft die wens tijdens de formatie laten vallen.

Eerder gepubliceerd onderzoek naar de Nederlandse steun aan de Irak oorlog: www.nrc.nl/binnenland