Blaaskaak in Turkije

Sergio Pitol: De goddelijke Marietta. Vertaald door Arie van der Wal.Cossee, 208 blz. € 19,90

Iets moet er zijn misgegaan toen uitgeverij Cossee besloot de recentste vertaling van een roman van Sergio Pitol de titel De goddelijke Marietta mee te geven. Oorspronkelijk heet het boek Het temmen van de goddelijke reiger en in het eerste hoofdstuk van de roman, waarin een ‘oude romanschrijver’ zich aan een nieuw boek zet, is dat ook de titel waartoe hij besluit. Dat het daarbij over de roman gaat die hij in zijn hand heeft, moet de Nederlandse lezer dus maar raden. Daarmee valt ook de ironische wijze waarop Pitol zijn eigen werkwijze beschrijft (Hoe kom je aan personages? Hoe knutsel je een plot in elkaar? Hoe voeg je aan een heel oeuvre nog eens een nieuwe titel toe?) in het water.

Zo heel oud was de Mexicaanse romancier Pitol bij het schrijven van deze roman, aan het eind van de jaren tachtig, nu ook weer niet. Hij was midden vijftig, maar wel al met een heel oeuvre op zijn naam, waarvoor hij in 2005 de Premio Cervantes ontving. Twee romans werden eerder van hem vertaald: de kluchtige komedie Het geluk getrouwd te zijn en de ironische politiek-culturele thriller Het defilé van de liefde. Ze maken, in omgekeerde volgorde, deel uit van een trilogie van – in Pitols eigen woorden – ‘joligheid en absurditeit’, waarvan De goddelijke Marietta het middendeel vormt.

Absurditeit is er in deze vreemde roman inderdaad genoeg. Hij bestaat vrijwel geheel uit het lange relaas van een zekere Dante C. de Estrella, over de reis die deze zelfingenomen blaaskaak als student ooit naar Istanbul ondernam. Daar wordt hij geïntroduceerd bij de gedistingeerde en geleerde Marietta, de ‘goddelijke reiger’ die in werkelijkheid een nogal smoezelig leven leidt. Estrella’s avontuur eindigt in een scabreuze scène die de aanleiding wordt voor zijn levenslange haat jegens haar en waarover hij met toenemende opwinding vertelt.

De familie die door Estrella een middag en avond lang met zijn herinneringen wordt lastig gevallen, raakt uiteindelijk door zijn bizarre verhaal geïntrigeerd, al moet de historische absurditeit op hen even vreemd zijn overgekomen als op de lezers van Pitols roman. ‘Niemand kon zich erop laten voorstaan de betekenis van dat opgewonden betoog volledig begrepen te hebben’, schrijft die laatste over Estrella’s verhaal. ‘Luisterend naar [hem] kreeg je de indruk dat die reis heel wat erger was geweest dan de meeste reizen, zonder dat precies duidelijk werd waarom’.

Dat geldt ook voor het lezen van dit boek, waarin maar niet duidelijk wordt wat de schrijver er nu eigenlijk mee wilde.

Wonderlijk is De goddelijke Marietta dus wel, maar ook de minst geslaagde roman van Pitols nu in vertaling voltooide ‘carnavals-triologie’.