Nieuwe ‘klankkleur’ Europa-debat Kamer

De Kamer sprak gisteren met het kabinet over het Europa-beleid. Kamerbreed is er steun voor een nieuwe benadering. „De huidige situatie verlangt een andere insteek.”

Wat tot twee jaar geleden de Europa-visie was van alle grote politieke partijen – Europese eenwording, het hijsen van de Europa-vlag, een mooie nieuwe Grondwet – bleek gisteren in de Tweede Kamer alleen nog de opvatting van D66 (drie zetels) en GroenLinks (7 zetels). Alle andere partijen omarmden de eurosceptische brief die het kabinet deze week aan de Kamer had gestuurd over de onderhandelingsstrategie voor een nieuw Europees verdrag: meer rechten voor nationale parlementen om Europese politiek tegen te houden, strengere handhaving van de regels voor toetreding van nieuwe lidstaten, meer gebieden zonder rol voor Europa.

De partijen die zich na het ‘nee’ in het referendum hebben laten bekeren, zoals PvdA en VVD, werden knap zenuwachtig toen de D66’er Pechtold zich bekende tot Europese idealen die tot voor kort in de Nederlandse politiek min of meer gemeengoed waren. „U noemt zich Democraat”, hoonde de VVD’er Ten Broeke, „terwijl U de kiezersuitspraak van 2005 wilt negeren!” „Ik vertolk de gevoelens van de 38 procent van het electoraat die in het referendum ‘ja’ hebben gezegd tegen Europa”, antwoordde Pechtold. „Waarom zou dat niet mogen?”

Ook staatssecretaris Timmermans (Europese Zaken, PvdA) was door de loyaliteit van Pechtold aan het Europese ideaal onaangenaam getroffen. „Ik herinner me dat de vorige Europa-woordvoerder van uw partij verontwaardigd reageerde als de Duitse bondskanselier Merkel zei dat ze aan de Grondwet wilde vasthouden”, klaagde hij. „Zo heeft iedereen zijn jeugdzonden”. Zijn eigen jeugdzonde – hij was als parlementariër en lid van de Europese Conventie co-auteur van de thans in Den Haag massaal versmade Grondwet – heeft Timmermans overwonnen, liet hij weten. „De huidige situatie verlangt een andere insteek, ook van mij persoonlijk”.

Partijen als het CDA, de PvdA en de VVD mogen dan het licht hebben gezien na het ‘nee’ van 2005 – of er straks met een nieuw Europees verdrag nog eens zo’n referendum komt, bleef erg onduidelijk. SP, D66 en GroenLinks wilden te dien aanzien toezeggingen van de regering. Maar premier Balkenende zei slechts: „De procedure staat in de brief beschreven”, verwijzend naar onduidelijke opmerkingen over een advies van de Raad van State.

Peters (GroenLinks) wees er op dat, waar de Raad van State ten aanzien van het referendum van 2005 positief had geadviseerd omdat de Europese Grondwet op een aantal punten afbreuk deed aan de nationale soevereiniteit, dit ook bij een nieuw Europees verdrag aan de orde zou zijn: de premier bevestigde toch zeker zelf dat Nederland de opheffing van het vetorecht bepleit omdat de Europese Unie met 27 lidstaten anders onbestuurbaar wordt? Maar Balkenende bleef doof voor zulke oproepen. En de PvdA – met D66 en GroenLinks initiatiefnemer van het referendum van 2005 – wekte zeker niet de indruk te haken naar herhaling van dit experiment met volksinspraak. „Ik zal me er gek zijn”, zei PvdA-woordvoerder Blom, „om over dit onderwerp nu al iets te zeggen”.

Behalve door D66 en GroenLinks werd de nationale eenheid in het parlement over Europa ook verstoord door de Partij voor de Vrijheid (PVV) die nog minder Europa wil. „Minder Europa, minder landen en minder kosten voor de Nederlandse belastingbetaler”, aldus PPV-woordvoerder Van Roon. Gevraagd welke landen er dan uit moeten, zei hij dat deze opmerking meer een vingerwijzing voor de toekomst is.

Opvallend was de tevredenheid van de SP over de kabinetsbrief. Vragen over de kabinetsopstelling bij toekomstige Europese onderhandelingen werden door Balkenende en Timmermans eensgezind afgewimpeld: geen lijstjes met onderwerpen waar Europa voortaan vanaf moet blijven, of waarbij Nederland bereid is het nationaal vetorecht in te leveren. Balkenende wil kabinetsbrief en Kamerdebat niet als handenbindertjes zien. Hij kwalificeerde de bijeenkomst van gisteren als de uiting van „een stukje klankkleur”.