Eerst handelen, daarna volgen tekst en uitleg

De politie ontruimde dinsdag met getrokken wapens een mbo-school in Rotterdam-Noord.

Overdreven machtsvertoon of doortastend optreden?

Vijftig agenten, van wie een aantal uitgerust met automatische wapens en kogelwerende vesten binnen no time ter plekke. Had zich binnen de muren van scholengemeenschap Zadkine een zelfmoordterrorist verschanst? Was het schoolplein nabij station Hofplein de afgesproken ontmoetingsplaats van rivaliserende voetbalhooligans?

Eén ding is zeker, concludeerde Peter Lamers, lid van het schoolbestuur van de 30.000 leerlingen tellende mbo-scholengemeenschap, aan het einde van een tumultueuze dinsdagmiddag: „Het leek vandaag wel een onaangekondigde openbare oefening, waarbij de school fungeerde als decor en wij als figuranten.”

In werkelijkheid was sprake van een ontruiming van één van de drie Zadkine-dependances aan de Benthemstraat, uitgevoerd door de politie van de regio Rotterdam Rijnmond. Aanleiding was een handgemeen op het plein voor de school waarbij een 21-jarige jongen – geen leerling van de school, bleek later – in zijn been werd gestoken. Elf jongeren werden aangehouden, in leeftijd variërend van vijftien tot twintig jaar. Eén van hen had een vuurwapen op zak. Hij werd niet in de school aangetroffen, maar daarbuiten, op het Hofplein.

Bij de ontruiming ging een arrestatieteam met getrokken wapens en blaffende honden het gebouw binnen en kamde het uit, lokaal voor lokaal. „Iedereen werd zonder pardon op straat gezet, inclusief docenten”, vertelde Lamers. De bewuste dependance telt ruim vierhonderd leerlingen.

De eerste melding over een grote vechtpartij kwam binnen rond de klok van half twee, vrijwel direct na de eerste schermutselingen. Vier agenten in twee politiebusjes namen als eerste poolshoogte. „Wat zij aantroffen, was een onoverzichtelijke bende: scholieren die in paniek waren en ooggetuigen die verklaarden dat één of meerdere daders met een vuurwapen weer terug de school waren ingevlucht”, zegt politiewoordvoerster Evy Elschot.

Vooral die laatste mededeling was voor de meldkamer aanleiding om met groot materieel uit te rukken. Een arrestatieteam (twaalf man) was binnen een half uur ter plekke. „We hebben in een split second moeten beslissen, maar dat is ons vak’’, zegt Elschot. „Op kritieke momenten moet je niet te veel nadenken, maar vooral doen, als je begrijpt wat ik bedoel.”

Jaap Timmer, universitair docent criminologie en onderzoeker bij het Centrum voor Politiewetenschappen, begrijpt heel goed wat Elschot bedoelt. Hij promoveerde twee jaar geleden aan de Universiteit van Amsterdam op de dissertatie Politiegeweld. Geweldgebruik van en tegen de politie. „Wat had de politie anders moeten doen? Alleen de toiletten controleren op eventuele vuurwapengevaarlijke verdachten? Als de politie met drie wijkagenten naar binnen was gegaan, en die vechtpartij was ongelukkigerwijs ontaard in een gijzeling, dan waren de gevolgen niet te overzien geweest.”

Ter illustratie wijst Timmer op een voorval dezelfde dag in Den Haag, waarbij „een simpele overval” (een mislukte winkeldiefstal) uitmondde in een – snel beëindigde – gijzeling in een woonhuis. „Als er maar de geringste aanwijzing van een vuur- of steekwapen is, en zeker bij een school, dan gaan alle alarmbellen af. De politie neemt dan geen enkel risico. Voor de eigen veiligheid, maar ook met het oog op de veiligheid van anderen, zoals in dit geval honderden leerlingen. Een gijzeling in een school, uitgevoerd door een verdachte die zelf ook in paniek is – dat is de nachtmerrie van iedere politieman.”

Schoolbestuurder Lamers stelt echter dat de politie de onrust in de hand werkte door „met groot machtsvertoon in te grijpen”. Elke „poging tot een dialoog” van het schoolbestuur werd in de kiem gesmoord. „Het is dat wij zelf besloten om de leerlingen in de andere twee gebouwen binnen te houden en door te gaan met lesgeven, maar stel dat we dat niet hadden gedaan: wat dan?”

Vooral het feit dat het arrestatieteam ook de „vijf à zes van onze eigen beveiligers hardhandig buiten de deur zette”, bevreemdt Lamers. „Dat zijn professionele beveiligers, aangevuld met leerlingen die bij ons de opleiding beveiliging volgen. Die weten van de hoed en de rand. Maar in plaats van hun hulp in te roepen, moesten ook zij opkrassen. Het zal allemaal wel zo in de protocollen staan, maar of dat nu zo moet?”

Gistermorgen gaf de politie tekst en uitleg, aan zowel de directie als de leerlingen. Lamers begrijpt het nu wat beter. „Maar ik ben nog steeds niet volledig overtuigd van het nut van de actie.”

Onderzoeker Timmer daarentegen typeert het optreden van de Rotterdamse politie als „een tikje overdonderend, maar wel heel verstandig”. Hij sluit niet uit dat de gekozen aanpak verband houdt met de moord, nu ruim drie jaar geleden, op docent Hans van Wieren in de kantine van het Haagse Terra College. „De politie grijpt nu misschien wat eerder en wat steviger in, omdat men niets aan het toeval wil overlaten. En zo hoort het ook: eerst handelen, dan pas uitleg geven. In die volgorde. Vergeet niet dat de maatschappij vandaag de dag eist dat de politie stevig ingrijpt. Maar dan gebeurt het een keer, en is het volgens sommigen wéér niet goed.”

Tot die critici behoort burgemeester Ivo Opstelten in elk geval niet. Hij bracht gistermiddag een bezoek aan de Zadkine-scholengemeenschap. Zijn conclusie, nadat hij zich door alle partijen had laten informeren: „De politie is kordaat en doortastend opgetreden.”