Rampen in Rusland door slonzigheid

Rusland is in een week getroffen door drie rampen. President Poetin wil opheldering. Al bij zijn aantreden eiste hij een verbetering van de veiligheid.

De vlaggen halfstok, liever geen komedies of hopsa-muziek op televisie. Het Kremlin neemt de drie rampen die Rusland in een week troffen, uiterst serieus en riep vandaag uit tot dag van nationale rouw. Gisteren zonden de avondjournaals de één minuut stilte uit die president Poetin en diens Veiligheidsraad in acht namen voor de slachtoffers.

Russen gaan op een heel eigen manier om met rampen. Velen zien ze als onvermijdelijk: men zoekt eerder naar patronen en voortekens dan naar oorzaken en preventie.

Wat hebben de rampen dan wel gemeen? Zaterdag landde een Toepolev-134 in Samara een halve kilometer naast de landingsbaan en buitelde door het veld. De schade bleef wonderbaarlijk beperkt tot zes doden en twintig gewonden. Minder geluk hadden de mijnwerkers in de Siberische Oeljanovskaja-mijn, waar een verwoestende methaanexplosie maandag 107 levens eiste. En gistermorgen stierven bij een brand in een bejaardentehuis in het dorp Kamisjevatsjkaja 62 bejaarden.

In 2000 werd Poetins presidentschap ingeluid met een serie rampen, waarbij de brand in de 540 meter hoge Ostankino-toren en het zinken van de onderzeeër Koersk de meeste aandacht trokken. „Deze nieuwe tegenspoed toont aan in welke staat onze gevoelige objecten en ons land in het algemeen zich bevinden”, zei Poetin na de Ostankino-brand. „We moeten systematisch vechten voor economisch succes.”

Na zes jaar van 7 procent economische groei en gestage instroom van oliedollars blijkt de Russische veiligheid nog altijd dubieus. Poetin lamenteerde onlangs over het enorm hoge aantal verkeersdoden: jaarlijks ruim 30.000. Nu klaagt hij over de brandslachtoffers: jaarlijks rond de 19.000. Aan de waarschuwingen ligt het niet: de overheid vermaant en instrueert de burgers overal, via radio en tv, via billboards, plakkaten en brochures, via omroepers in het openbaar vervoer. Aan de regelgeving en het aantal inspectiediensten ligt het ook niet: Rusland heeft er eerder te veel dan te weinig.

Bij het trio recente rampen speelt falende hardware een rol, maar ligt de nadruk toch meer op de software: een cultuur van slonzigheid en negeren van veiligheidsvoorschriften. Neem de Toepolev-134. Dat de toestellen van UTair oud en onveilig zijn, is geen geheim: de EU verbande het bedrijf eerder deze maand uit haar luchtruim. Het ramptoestel was meer dan dertig jaar oud. Zaterdag liep het fout. Het had problemen met het landingsgestel en in de dichte mist zag de piloot de landingsbaan niet.

Directeur Maar Martirosov van UTair houdt het op menselijk falen en zwaar weer: de relatief goede afloop van de ramp bewijst juist hoe robuust en veilig zijn oude Toepolevs zijn.

Het bejaardentehuis in Kamisjevatsjkaja, waar 62 bejaarden stierven, was recent gerenoveerd en beschikte over brandalarm. De brandweer inspecteerde het vorig jaar en constateerde 36 gebreken, waarvan er 30 waren verholpen. Hier lijkt meer sprake van slonzigheid. Een nachtwaker negeerde het alarm tweemaal en belde pas na 21 minuten de brandweer. Bewoners hoorden het brandalarm, maar niemand had ze uitgelegd wat het betekende. Alle nooduitgangen zaten op slot, de nachtverpleegsters waren niet op hun post op één na. Zij werd gestikt voor de dichte deur gevonden.

Ook in dit dorpje aan de Zee van Azov is men druk aan het vingerwijzen. Wel is helder dat de lokale brandweer vorig jaar werd wegbezuinigd, en de brandweer van het stadje Ejisk gezien de late melding gewoon niet sneller kon.

Bij de tragedie in de Oeljanovskaja-mijn kan gemarchandeer met veiligheid ook een factor zijn. De mijn werd geopend in 2002. Splinternieuw dus,maar de krant Izvestija denkt dat geforceerd snelle kolenwinning de plotselinge methaanontsnapping in de hand werkte. De schacht beschikte over nieuwe Britse veiligheidsapparatuur, die bij de minste geur van methaan automatisch alle stroom uitschakelt en veiligheidsluiken sluit. Maar volgens een expert werkte een deel van de mijn op een goedkoop, oud systeem.

De voorzitter van de onafhankelijke mijnwerkersvakbond stelt dat salarissen afhankelijk zijn van moeilijk haalbaar kolenquota’s. „Dat werkt bij onze jongens de neiging in de hand wat te spelen met de veiligheidsnormen, zodat het systeem niet meteen dichtklapt bij een klein beetje methaan.”

Al met al is het de vraag of economisch succes tot meer veiligheid heeft geleid. In Rusland betekent het nog te vaak vechten voor snelle winst.