Perfecte hallucinatie

‘A Scanner Darkly’ vertelt het verhaal van een handvol drugsverslaafden.

In de Amsterdamse Balie is de film deze week drie keer te zien.

Het is dat Richard Linklater op de dvd in making of One Summer in Austin: The Story of Filming A Scanner Darkly vertelt dat hij de Philip K. Dick-verfilming al in 1998 wilde maken. En dat hij acteur Keanu Reeves altijd al voor zich zag in de hoofdrol. Maar dat hij nog even moest wachten, omdat „Keanu middenin Matrix-land zat”. Want er is natuurlijk geen betere casting denkbaar dan van Matrix-icoon Reeves in een film die min of meer laat zien wat er gebeurt als zijn Neo verslaafd is geraakt aan de rode pillen van Morpheus en de werkelijkheid van de matrix voor zijn ogen begint af te brokkelen. Of – voordat dit op wartaal voor Matrixologen begint te lijken – zowel A Scanner Darkly als The Matrix gaat over rebellen die zich verzetten tegen de werkelijkheid zoals die aan ons wordt gepresenteerd. En het is altijd spannend als een acteur die zijn smoel heeft gegeven aan zo’n rebel, er nog een keer de subversieve variant van speelt. Zeker als het ene filmproject (The Matrix-trilogie) een miljoenen verslindende business was en het andere een prettig subversieve independent (nou ja, half-independent dan, want moedermaatschappij Warner keek op de achtergrond mee).

A Scanner Darkly wordt beschouwd als het meest persoonlijke verhaal van sciencefictionschrijver Philip K. Dick. Hij schreef het in 1977 en situeerde het in de nabije toekomst. De film volgt een handvol drugsverslaafden, hooked on Substance D, net zoals 20 procent van de bevolking, want „je bent er ofwel verslaafd aan, of je hebt het niet geprobeerd”. Na verloop van tijd wordt de paranoia van de junkies groter dan het geestverruimende effect van de designer drug. Nu hebben ze daar ook alle reden toe. Niet alleen houdt de overheid burgers met alle mogelijke observatieapparatuur in de gaten, ook Bob Arctor (Reeves) leidt een dubbelleven dat hij niet helemaal meer controleren kan.

Regisseur Richard Linklater filmde A Scanner Darkly in rotoscope, een procédé dat hij al eerder hanteerde bij zijn filosofische animatiefilm Waking Life (2001). Digitaal opgenomen live action scènes worden later in de computer ‘overgeschilderd’. Het geeft de film het juiste vervreemdende effect. Hij is niet van nu, maar ook niet helemaal van de toekomst. Misschien moeten we er de term ‘used future’ maar voor gebruiken, geïntroduceerd bij de eerder Philip L. Dick-verfilming Blade Runner in 1982.

Het rotoscope-effect pakt bijzonder goed uit bij de ‘scramble suits’ die de geheim agenten van de drugsverstrekkende overheid dragen om elkaar en iedereen in de gaten te houden. Per seconde veranderen ze van uiterlijk, ze zijn de ideale Elcerlyc, hun verschijning is opgebouwd uit die van een miljoen anderen. Het beeld golft en morpht: de perfecte filmhallucinatie.

In de Amsterdamse Balie is in het kader van ‘De week van de populaire cultuur’ A Scanner darkly te zien op vrijdag 23, zaterdag 24 en woensdag 28 maart.

DVD

A Scanner Darkly Warner Independent Pictures, import ****- Film ***--Extra's