Brutale meiden steken de ayatollah in hun zak

Offside. Regie: Jafa Panahi. Met: Sima Mobarak-Shahi, Mohammad Kheir-abadi, Masoud Kheymeh-kabood, Shayeste Irani. In: Movies, Amsterdam; Filmhuis, Den Haag; Lux, Nijmegen.

In 2005 speelden Iran en Bahrein een beslissende wedstrijd om een plaats in de eindronde van het wereldkampioenschap voetbal in Duitsland. Zoals alle beslissende voetbalwedstrijden in de wereld verenigde ook deze de natie bij radio’s en tv’s – en voor die paar geluksvogels: in het stadion zelf.

In die laatste categorie konden per definitie geen vrouwen zitten. Vrouwen mogen immers in het streng-islamitische Iran niet naar het stadion. Waarom dat precies is, weet niemand, maar het mag niet.

In die bekrompen en bigotte omstandigheid vond de prominente Iraanse filmmaker Jafar Panahi (The Circle, Crimson Gold) de stof voor zijn lichtste en meest toegankelijke film tot dusver, Offside. Zijn eigen voetbalgekke dochter had hij al eens het stadion zien binnenglippen, dus bedacht hij een handjevol meisjes dat per se de wedstrijd wil zien en zich, vermomd als jongen, als man, als soldaat, als fan, meldt bij de poorten van het stadion.

In een stijl die dicht tegen registratie aan ligt volgt Panahi eerst een van de meisjes. We zien haar opvallend onopvallend in de bus zitten, waar jongens haar onmiddellijk ontdekken, maar haar direct in bescherming nemen. Is het voetbalsolidariteit? Of zouden de jongens zich op een gezonde manier niets van de religieuze verordeningen aantrekken?

Dat laatste lijkt de prikkelende en optimistisch stemmende boodschap van Offside. Ja, het land wordt geregeerd door godsdienstige malloten die de Koran willekeurig gebruiken om vrouwen (en dus ook mannen) mee te muilkorven. Maar in het leven van alledag – en zeker op zulke bijzondere dagen als deze – zijn er altijd normale mensen die hun beslissingen nemen op basis van gezond verstand.

Het rollenspel tussen man en vrouw wordt door Panahi met voelbaar plezier gespeeld. Als het eerste meisje is betrapt en door een soldaat wordt opgebracht, vraagt de soldaat of hij met haar mobiele telefoon mag bellen. Wie is hier nou de baas over wie? Het mag, hij belt zijn vriendin en die begint onmiddellijk achterdochtig te vragen naar het meisje van de telefoon. Hoezeer de soldaat ook bezweert dat het maar een gevangene is, het is volkomen duidelijk dat hij er thuis van zal lusten.

De wanhoop van de mannen en de superioriteit van de vrouwen wordt nog duidelijker als een aantal betrapte meisjes is samengedreven achter een geïmproviseerd hek op de bovenste ring van het stadion. Achter de muur kolkt de tribune en de meisjes deinen op de golven van het geluid. Hun bewakers zijn drie schaapachtige soldaten – geen partij voor de felle meiden, die ons weliswaar nooit worden voorgesteld maar toch allemaal een persoonlijkheid worden.

Vooral de sergeant van het platteland moet ervan lusten. Hij wordt door de stadse meisjes met brutale vragen uit zijn tent gelokt. Waarom mogen ze eigenlijk niet naar binnen? Omdat er mannen zijn die vieze woorden gebruiken. Dus omdat mannen zo vies zijn mogen wij niet kijken? De sergeant wordt wanhopig, voelt dat hij terrein verliest en probeert de meisjes het zwijgen op te leggen. Hij wíl helemaal geen soldaat zijn in Teheran, hij zou veel liever zijn ouders helpen op de boerderij.

Met heel simpele halen rijgt Panahi een web waarin de hoofdpersonen allemaal gevangen zitten. Hij doet dat niet op een sombere manier, maar komisch. Er is een zeer geestige scène waarin een van de meisjes na lang aandringen naar de wc mag. Er zijn natuurlijk alleen mannen-wc’s en de begeleidende soldaat moet op drie dingen tegelijk letten:

- loopt het meisje niet weg?

- wordt ze gezien door mannen?

- ziet ze de smerige teksten die mannen doorgaans op de muur van het toilet schrijven?

Alledrie gebeurt natuurlijk.

De slotscènes zijn van een hartverwarmende eenvoud. De hele groep wordt naar het politiebureau vervoerd en hoort via de radio hoe Iran de wedstrijd wint, waarna de ontlading iedereen bevrijdt. Vast niet voor altijd, maar wel voor dit ene magistrale moment.

Iran werd op het WK in Duitsland overigens in de eerste ronde uitgeschakeld. Het land eindigde als laatste in zijn poule en wist alleen tegen Angola gelijk te spelen.