Abortus splijt Polen ook na veroordeling

Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens veroordeelde Polen gisteren voor zijn harde opstelling tegen abortus. Het vonnis geeft een grimmig beeld van de Poolse praktijk.

Natuurlijk is ze blij. Maar Alicja Tysiac is tegelijk bitter. „Het is jammer dat ik geen gerechtigheid in Polen heb kunnen krijgen en hiervoor helemaal naar Straatsburg moest.”

Gisteren oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in een baanbrekend vonnis dat de Poolse regering Tysiac 25.000 euro schadevergoeding moet betalen, wegens het schenden van haar recht op abortus. De Poolse vrouw wilde in 2000 haar zwangerschap afbreken, omdat het risico bestond dat ze tijdens de bevalling van haar derde kind blind zou worden. Maar overal ving ze bot.

„Mijn gynaecoloog heeft me niets eens onderzocht en behandelde me als een vijftienjarige”, zei Tysiac gisteren in Warschau op een persconferentie. Geld voor een illegale, dus dure abortus had ze niet. Blind is ze niet geworden. Wel bijna. Tysiac draagt een bril met dikke glazen, die haar ogen zwaar vervormen. Ze kan alleen de eerste rij journalisten zien.

De Poolse abortuswet is streng, maar zelfs volgens die wet kwam Tysiac in aanmerking voor een ingreep. Vrouwen in levensbedreigende situaties of die door hun zwangerschap ernstige gezondheidsproblemen dreigen te krijgen, mogen binnen twaalf weken abortus plegen, net vrouwen die het slachtoffer zijn van incest of verkrachting. In principe althans.

„In de praktijk valt het tegen”, zegt Wanda Nowicka, voorzitter van een vrouwenorganisatie, die Tysiac vanaf het begin heeft bijgestaan. „Als de ene arts tegen een abortus adviseert en de andere voor, zijn er geen procedures die snel uitsluitsel kunnen geven. Uit de uitspraak van het Hof vloeit voort dat de Poolse regering hiervoor alsnog moet zorgen.”

Het vonnis komt op een moment dat de discussie in Polen over abortus (weer) is opgelaaid. De Liga van Poolse Families (LPR), een ultrakatholieke splinterpartij in de coalitie van premier Jaroslaw Kaczynski, ijvert voor een grondwetswijziging die volgens critici neerkomt op een plicht voor vrouwen om te sterven, als het ongeboren leven hierom vraagt.

Het is een beladen debat, dat zelfs de hechte band van premier Kaczynski met zijn tweelingbroer Lech Kaczynski, de president van Polen, op de proef stelt. De president noemde het onlangs „een slecht moment” voor de grondwetswijziging. Zijn echtgenote Maria ging nog verder: zij tekende op 8 maart, op Vrouwendag, een petitie tegen de wijziging.

Premier Kaczynski zit hiermee in zijn maag. Hij meent dat zijn schoonzuster is „misleid” door de opstellers van de petitie. Volgens commentatoren is de premier vooral bang dat de LPR met een hard standpunt over abortus kiezers wegkaapt van zijn eigen partij, het conservatieve Recht en Rechtvaardigheid (PiS).

De LPR heeft voor 2 april, als het overlijden in 2005 van paus Johannes Paulus II wordt herdacht, een demonstratie tegen abortus aangekondigd. De partij, die vecht voor haar overleven, krijgt steun van het katholieke Radio Maryja, een fanatieke zender die forse kritiek heeft op Maria Kaczynska en PiS slappe knieën verwijt.

Alicja Tysiac kreeg gisteren tijdens de persconferentie lastige vragen. Zoals: bent u katholiek? En: heeft u al tegen uw dochter (nu zes) gezegd dat u abortus wilde plegen? Op die eerste vraag weigerde ze antwoord te geven, op de tweede antwoordde ze geschokt, maar kalm. „Ze is nog te jong. Ik heb een heel goede relatie met haar en hou net zoveel van haar als van mijn andere kinderen.”

Katholieke vrouwenorganisaties trokken die liefde voor haar kinderen gisteren in twijfel. „Ik heb medelijden met die familie”, zei een anti-abortusactiviste op het journaal. De kinderen van Tysiac moesten volgens deze vrouw „psychologisch” goed in de gaten worden gehouden. Daarmee werd meteen duidelijk dat de lijdensweg van Tysiac nog niet voorbij is.

Het vonnis uit Straatsburg geeft een grimmig beeld van de wijze waarop Poolse artsen en autoriteiten met Tysiac zijn omgegaan. Na een lange zoektocht kreeg ze van een welwillende huisarts het voor een abortus vereiste document. Hiermee ging ze naar de gynaecoloog, die na vijf minuten heel anders oordeelde, het document ongeldig maakte en zijn conclusie liet medeondertekenen door een collega, die nog nooit naar Tysiac had gekeken.

Na de bevalling, in november 2000, nam het gezichtsvermogen van Tysiac plotseling sterk af. Ze diende tegen haar gynaecoloog een klacht in bij het openbaar ministerie, maar die wees de eis herhaaldelijk af. Tysiac stuitte op een muur van onwil. Toen bleef alleen Straatsburg nog over.

Na het vonnis van gisteren draait de Poolse staat op voor de proceskosten, maar Tysiac krijgt minder schadevergoeding dan haar advocaten hadden geëist. De rechters vonden het ook niet nodig om haar geld toe te kennen voor toekomstige medische kosten. De kern van het vonnis is dat Polen vrouwen nauwelijks in staat stelt om hun al zeer beperkte recht op abortus uit te oefenen en dat daar snel iets aan moet gebeuren.

Alicja Tysiac toonde zich gisteren „zeer tevreden”. Daarna ging ze terug naar huis, naar een moeilijk leven. Tysiac kan door haar beperkte gezichtsvermogen niet werken en voedt haar drie kinderen alleen op. Het is mogelijk dat ze helemaal blind wordt. Ze ontvangt een uitkering voor slechtzienden van omgerekend 145 euro per maand. Haar oogarts heeft haar aangeraden braille te leren.