‘Vertrouwenscrisis tussen burger en overheid groeit’

Een ‘ongekende’ stijging van het aantal klachten in 2006 bij de Nationale ombudsman duidt op een groeiende vertrouwenscrisis tussen burger en overheid. De overheid slaagt er niet in de burger fatsoenlijk te behandelen en dreigt deze zelfs uit het oog te verliezen. Dat zei de Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer vanmorgen bij de presentatie van het jaarverslag over 2006. Er werd vorig jaar bijna een kwart meer klachten (totaal 14.607) ingediend dan in 2005.

De burger had vooral last van grote stelselwijzigingen in de huursubsidie, de invoering van de zorgtoeslag en de uitvoering van de ziektewet. De meeste klachten gingen over contacten met de belastingdienst, gevolgd door het uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV). Vorig jaar voerde het UWV de lijst nog aan.

Volgens de ombudsman wordt het openbaar bestuur door de politiek stelselmatig onder te grote druk gezet om nieuwe regels in te voeren die vaak niet haalbaar zijn. De ambtenaren doen hun best, „maar het apparaat werkt vaak onmenselijk”.

Brenninkmeijer gebruikte vanochtend de uitspraak ‘regels zijn regels’ van ex-minister Verdonk (immigratie) om aan te geven wat er volgens hem mis is. Hij meent dat zestien miljoen Nederlanders een ‘hier-klopt-iets-niet-gevoel’ hadden, toen Verdonk deze uitspraak bij het debat over het paspoort van toenmalig Kamerlid Ayaan Hirsi Ali deed. Brenninkmeijer zei dat het openbaar bestuur eenzijdig de nadruk legt op rechtmatig handelen. Terwijl de burger vooral ook fatsoenlijk en menselijk wil worden behandeld. Brenninkmeijer riep vanochtend de derde dinsdag in maart uit tot de jaarlijks terugkerende ‘Dag van de Burger’ onder het motto ‘De burger? Dat bent u zelf’. Zowel bij nieuwe plannen als bij het uitvoeren daarvan moeten politici en ambtenaren hun eigen rol in de samenleving als maatstaf nemen: hoe wil ik zelf bejegend worden?

Het komt namelijk te vaak voor dat de overheid op basis van onjuiste informatie handelt, foute beslissingen neemt, onbereikbaar is of traag. Brenninkmeijer zegt dat er veel gewonnen kan worden als het openbaar bestuur voor een persoonlijke aanpak kiest en de burger binnen een paar dagen opbelt na een klacht. Eerlijk zijn, tijdig optreden, respect tonen, betrouwbaar handelen en snel persoonlijk contact leggen, kan klachtenstromen met de helft verminderen, zegt de ombudsman. Brenninkmeijer noemt als fundamentele waarde van de samenleving dat burgers niet vernederd willen worden en evenmin uitgesloten. Dat zou als leidraad voor overheidsoptreden moeten gelden.