Turbulentie

De fusie gisteren van de Duitse reisgigant TUI met het Britse First Choice zal de sanering bij de luchtvaartdivisie in een stroomversnelling brengen. Maar ook de prijsvechters zitten niet stil.

Een stoet van touringcars rijdt passagiers op de luchthaven van Curaçao naar een Boeing 747, bestemming Nederland. Gebruinde huid, zomerse kleren en bah-ik-moet-weer-terug-naar-de-polders-chagrijn op de gezichten. „Het is zo’n heel groot vliegtuig”, zegt een jonge vrouw met verbazing tegen haar reisgenoot. Lichte paniek volgt: „Maar ik zie geen Arkefly op de staart, er staat iets met Suriname, zitten we wel goed?” Een Antilliaanse grondsteward helpt: „Geen zorgen dushi (schatje)”, zegt hij lachend. „Je zit goed: Arkefly heeft een Boeing van Surinam Airways geleast om jullie thuis te brengen.”

Waarom zette Arkefly het vliegtuig van SLM in? Het is voordelig voor beide maatschappijen: Arkefly heeft te veel klanten en te kleine toestellen. Bij SLM ligt het precies omgekeerd: geen hond wil met de maatschappij vliegen wegens de slechte service. Zelfs de vloot van twee (de Boeing 747 en één MD11) is nog te groot voor de vraag.

Voor de passagiers is nergens aangekondigd dat zij met SLM vliegen. Uit het vluchtnummer PY366, de internationale code voor Surinam Airways (SLM), valt af te leiden dat het geen Arkefly-vliegtuig was (code TFL), maar wie weet dat nou. Toch is het niet zomaar een formaliteit: passagiers hebben het recht te weten met wie ze vliegen en mogen weigeren aan boord te gaan als er een ander toestel komt dan was toegezegd.

SLM is niet het enige bedrijf waarbij Arkefly leentjebuur speelt: ook bij andere maatschappijen worden regelmatig toestellen gehuurd. De vraag is groter dan het aanbod.

Twee jaar geleden heette Arkefly nog Holland Exel en het jaar daarvoor Air Holland (zie: De erfenis van Air Holland is verdwenen). De druk van de prijsvechters neemt toe. Passagiers zullen moeten wennen aan weer een andere naam, mogelijk dit jaar al. TUI AG, het Duitse moederbedrijf van Arkefly, kondigde eind vorig jaar aan zijn versnipperde vliegoperaties (zeven maatschappijen, waarvan zes charters) in Noordwest-Europa onder één noemer te zullen brengen: TUIfly. Daarmee heeft TUI een begin gemaakt door twee maatschappijen in Duitsland (de enige prijsvechter van TUI en een charter) samen te voegen.

De fusie gisteren van het reisonderdeel van TUI met het Britse First Choice tot TUI Travel (omzet 17,5 miljard euro) brengt deze sanering in een stroomversnelling. Ook First Choice heeft zijn eigen luchtvaartmaatschappij, die in het nieuwe concept zal worden ingepast. Peter Long, de bestuursvoorzitter van First Choice, zei gisteren in een verklaring dat het synergievoordeel van de fusie op bijna 150 miljoen euro per jaar ligt, waarvan tweederde moet worden opgebracht door de integratie van de luchtvaartbedrijven.

De Duitse zakenbank Merck Finck denkt dat het veel kleinere First Choice (met 49 procent minderheidsaandeelhouder in het nieuwe bedrijf) de kar zal moeten trekken. Analist Nils Lesser van de bank legt in een telefonisch interview uit dat TUI zich de laatste jaren bleef richten op de aloude markt van pakketreizen, terwijl First Choice zijn positie op het gebied van avontuurlijke en specialistische vakanties uitbreidde en daar veel succes mee heeft. Vorig jaar boekte First Choice een winst van bijna 200 miljoen euro, terwijl TUI (zijn scheepvaartdivisie Hapag Lloyd meegerekend) gisteren een verlies moest melden van 846,6 miljoen euro. „Gigantisch”, oordeelt Lesser.

De grote reisondernemingen in Europa, zoals TUI, Thomas Cook (Duits) en My Travel (Brits) hebben de laatste vijf jaar de concurrentie van internetreisbureaus en prijsvechters onder de luchtvaartmaatschappijen exponentieel zien toenemen. Het dwong Thomas Cook en MyTravel vorige maand al tot een fusie onder de naam Thomas Cook. First Choice heeft de tekenen des tijds van internet beter verstaan dan de andere: het bedrijf nam enkele succesvolle webreisbureaus over, waaronder Sunrise en Go Best. Ook First Choice Airways is een goedlopend bedrijf, met een vloot van 37 vrijwel nieuwe vliegtuigen. Als eerste chartermaatschappij heeft het bedrijf de nieuwe Boeing 787 Dreamliner besteld (twaalf toestellen).

Welke gevolgen de fusie zal hebben voor de verschillende divisies van TUI (Hapag Lloyd wordt buiten de fusie gehouden) weet Steven van der Heijden, bestuursvoorzitter van TUI Nederland, nog niet. Maar „stroomlijnen” zal onvermijdelijk zijn, ook van de luchtvaartmaatschappijen van TUI. „Het is de enige manier om rendabel te blijven.” Al vóór de aankondiging van de deal met First Choice had TUI bekendgemaakt dat er minimaal 3.600 arbeidsplaatsen zullen verdwijnen in het hele concern.

Het is de vraag of het allemaal makkelijk zal gaan met de integratie van zeven luchtvaartmaatschappijen. Er is sprake van zeer ongelijke vloten: verschillende vliegtuigtypes, verschillende klassenindelingen van de toestellen of cateringservices. Van der Heijden geeft toe dat „een volledige integratie” van de vloot nooit zal lukken, maar dat is verdisconteerd in de synergie.

Intussen zijn de prijsvechters nog niet klaar met hun opmars. Easyjet, Ryanair en andere luchtvaartmaatschappijen hebben zich tot nu toe beperkt tot de Europese markt. Maar een Aziatische stunter, Air Asia uit Maleisië, begint komende zomer met bodemtarieven tussen Europa en Azië. Dat lijkt de voorbode te zijn van een nieuwe aanval van de prijsvechters op de positie van charteraars zoals Arkefly.

Arkefly wist op zijn beurt de concurrentie met KLM naar vluchten ‘op de west’ op te schroeven. Dat is maar ten dele gelukt: de Antillen-operatie van Arkefly loopt wel goed, maar vluchten naar Suriname, zoals Arkefly eerder van plan was, zijn er tot nu toe niet van gekomen. KLM zegt geen omzetverlies te hebben geleden op zijn verbindingen naar de Antillen. Arkefly heeft zijn winst gehaald uit de organische groei van de markt.

Bij vertrek vanaf Curaçao staat ook een KLM-toestel gereed, eveneens een Boeing 747 en afgeladen vol. Symbolisch, misschien: de KLM-machine vertrekt precies op tijd. Arkefly, verzorgd door SLM, heeft een uur vertraging.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Turbulentie (pagina 16, 20 maart) stond dat „geen hond” met de Surinaamse Luchtvaartmaatschappij (SLM) wil vliegen. Dit moet niet letterlijk worden genomen – en ook niet figuurlijk. Bedoeld werd dat de SLM meer stoelcapaciteit heeft dan vraag en daarom haar toestellen soms uitleent aan een andere maatschappij. SLM zelf constateert een groei in zijn passagiersaantallen van gemiddeld twaalf procent in de afgelopen drie maanden op de lijn Amsterdam-Paramaribo.