De brandweer rukt niet uit

De brandweerkorpsen presteren onder de maat. Ze werken allemaal te lokaal.

Ik kan er weinig aan doen, zegt minister Ter Horst.

Afgelopen najaar stelden de twaalf commissarissen van de koningin het kabinet op de hoogte van de toestand van de rampenbestrijding in hun provincie. De teneur van hun rapporten: géén van de 25 veiligheidsregio’s in Nederland is er klaar voor, als zich een grote ramp voordoet.

De rapporten waren gericht aan de minister van Binnenlandse Zaken, VVD-minister Johan Remkes. Op zijn departement kwamen de sombere berichten niet als een verrassing. Binnenlandse Zaken probeert de rampenbestrijding al jaren te verbeteren.

Ook Remkes’ opvolger, PvdA-minister Guusje ter Horst, weet van de tekortkomingen bij politie, brandweer en ambulancediensten, in het geval van een grote ramp. En net als eerder haar voorganger Remkes, weet ook zij dat ze er weinig aan kan doen.

Ik kan, zegt minister Ter Horst in haar werkkamer aan de Schedeldoekshaven in Den Haag, „het niet regelen vanuit Den Haag”. Ter Horst: „Rampenbestrijding en brandweerzorg zijn lokale taken. Ze worden ook lokaal gefinancierd. En wie betaalt, bepaalt. ”

In Zeeland moeten burgers na een ramp zichzelf maar zien te redden, zei hun commissaris van de koningin. Dan kan de landelijke overheid toch niet achteroverleunen?

„We kunnen het niet zomaar op zijn beloop laten, nee. We gaan met Zeeland, maar ook met andere regio’s, afspraken maken over het moment waarop de rampenbestrijding op orde moet zijn.’’

Grootste probleem hierbij is de brandweer, grotendeels een taak van de gemeente. Alleen de brandweerkorpsen in de grote steden zijn professioneel. De rest van de brandweer leunt op vrijwilligers, geleid door enkele professionals. De grote rampen (Herculesramp, Eindhoven, Enschede, Volendam, Schiphol) hebben aan het licht gebracht dat de brandweer in Nederland onder de maat presteert.

Binnenlandse Zaken zou graag zien dat gemeenten écht taken afstaan aan de regionale brandweer, die in 1985 in het leven is geroepen. Maar dat gebeurt niet: gemeenten willen geen bevoegdheden inleveren.

Ter Horst: „Dat heeft te maken met het verleden, met de regionalisatie van de politie. Veel burgemeesters hadden toen het gevoel hun sturing over de politie kwijt te raken. Ze zijn bang dat nu hetzelfde dreigt te gebeuren met hun brandweerkorps.”

Daar heeft de burger toch geen boodschap aan? Die wil veiligheid.

„Iedere burgemeester is aan zijn gemeenteraad verantwoording schuldig over de kwaliteit van de brandweerzorg. Hij of zij moet zich in gerede afvragen of die kwaliteit valt te handhaven bij een lokale organisatie van de brandweer.”

U zou alle professionele brandweerlieden kunnen onderbrengen bij de regiobrandweer. De wet op de veiligheidsregio’s van het vorige kabinet biedt die mogelijkheid.

„De regionalisering wordt niet wettelijk geregeld, staat in het regeerakkoord. Ik betreur dat, maar ik voel me gebonden aan het akkoord. Wel wil ik stimuleren dat het met de brandweer die regionale kant op gaat. De zorg van veel burgemeesters is dat de vrijwilligers van de brandweer zullen afhaken als zij geen deel meer uitmaken van het gemeentelijk brandweerkorps. Ik denk dat het mogelijk is om regionale brandweerzorg te organiseren waarin genoeg binding is met dorp of stad. Maar ik kan het niet wettelijk regelen. Dus moet het op een andere manier.’’

Hoe dan?

,,Bij het bestuurlijk overleg met de Vereniging Nederlandse Gemeenten zal de regionalisering van de brandweer hoog op de agenda staan.”

Het gros van de brandweer in Nederland bestaat uit vrijwilligers. Kan dat nog wel in de 21ste eeuw?

„We noemen ze vrijwilligers, maar ze worden wel degelijk betaald. En ze draaien een behoorlijk aantal uren. Maar bij de politie en de ambulancediensten werken fulltimers. Waarom bij de brandweer dan niet? Natuurlijk, ik snap wel: als je er bij de brandweer allemaal vaste krachten van maakt, kost dat enorm veel geld. Toch vraag ik me af of het niet mogelijk zou zijn om van het brandweerwerk een vaste baan te maken. Bijvoorbeeld door de brandweer ook inzetbaar te maken voor politietaken.”

Lees meer over de problemen bij de brandweer in ‘Blussen na de brand’ op nrc.nl