Circusism

,,Ik heb het circus in de genen als achterkleinzoon van de beroemde poppenspeler van de Dam. Maar meer nog raakte ik als klein jongetje in de ban van het circus als Circus Boltini weer eens mijn geboortedorp Wijchen aandeed. Mijn ouders hadden een winkel waar de circustent voor de deur stond. Wij kregen vrijkaartjes, de artiesten sliepen in onze tuin. Ik ben nog altijd onder de indruk hoe één van de circusapen de winkel in kwam, een flesje cola opende met zijn tanden en zo leegdronk.”

Het amalgaam van jazz, film en circus dat Bo van de Graaf (1955), bandleider van het negenkoppige jazz en vaudeville-achtige orkest I Compani, heeft weten te smeden spreekt tot de verbeelding. Circusism is een muzikale circusvoorstelling met rariteiten, vertolkt door jazzmusici en filmmakers van de filmwerkplaats Dziga. Eerder bewerkte saxofonist Van de Graaf voor I Compani de meeslepende, maar ook humoristische muziek van Nino Rota, huiscomponist van filmer Fellini. Vorig jaar vierde het orkest zijn twintigjarig bestaan met jazz, poëzie en video in de voorstelling De Liefde, Natuurlijk, die nu in reprise is. Naast I Compani leidt Van de Graaf Bo’s Art Trio en jazzkwartet Bo’s da Bomb en schrijft hij muziek voor film- en theaterproducties.

,,I Compani heeft altijd verwantschap gehad met circus: we waren jaren het begeleidingsorkest van het Utrechtse Kerstcircus. Dan leer je dat het niet per se draait om goed spelen, maar dat het goed dienen van de act voorop staat. Timing en tempo zijn belangrijk, het publiek wordt geleid naar applaus. De muziek is aangever met bijvoorbeeld een applaus uitlokkende touche op de juiste momenten: tadáá. Van domme polka gaat het naar vrolijke hoempapa tot een paso doble als het spannend wordt. Als orkest moet je flexibel bewegen tussen alle stijlen.

,,Ik ben zelf dol op het klassieke circus. Het rariteitenkabinet waarin de vrouw met drie borsten te zien was en de ultieme sterke man. Je kinderlijke naïviteit wordt erdoor aangesproken – ook al zijn het allemaal illusies. Fellini zag het circus als metafoor voor de wereld. In Circusism neemt mijn fantasie het over. Met het gegeven circus heb ik altijd al wat willen doen. In combinatie met het jazzorkest levert dat een fantastische gekheid op. Alle elementen van het circuswezen komen terug in onze muziek: illusie, bedrog, schoonheid, humor, exotisme. De door diverse componisten geschreven muziek corresponderen weer de diverse animatie -en videokunstfilms op het doek achter ons.

,,Tegenwoordig hoor je veel te vaak popmuziek in het circus. Neem Cirque du Soleil. Een echt circusorkest kan flink schetteren met koperblazers. Met I Compani zoek ik uitersten op. Van freejazz karaoke waarin het publiek actief deelneemt, een act rond Willy Alberti, het onverstaanbare koeterwaals van de spreekstalmeesteres tot mijn koningsnummer van het circus. Dat is normaal het moment dat de roofdieren de piste in komen. Ik zet er de ultieme imitatie van saxofonist Sonny Rollins neer, tot in het absurde.

,,Inderdaad, daar komt mijn werelduurrecord saxofoonsolo’s spelen goed bij van pas. Saxofoonsolo’s in de jazzmuziek duren meestal een paar minuten en bij sommige grootheden als Coltrane en Rollins soms twintig minuten. Als stuntje heb ik vorig jaar een uur lang aan een stuk door gesoleerd, tijdens de Vierdaagse-feesten in Nijmegen. Ik ging zelfs nog vier minuten langer door, maar toen moest ik echt stoppen. Het was verzengend heet en ondanks de zorg van een verpleegster die mijn voorhoofd depte, kon ik niet meer. Ik had mijn punt wel gemaakt.”

I Compani: Circusism. 23/3 Bimhuis, Amsterdam. Zie www.icompani.nl voor concertdata Circusism en De Liefde, Natuurlijk.