Een middagdutje is goed voor de mens

Mensen die een middagslaapje doen, presteren beter op hun werk. Maak het dutje dan ook acceptabeler: het is echt niet alleen voor decadente luiaards en vadsige slappelingen.

Louisa Thomas

Redacteur van The New Yorker

Rond half drie ’s middags voel ik me meestal een beetje wegzakken. Mijn hoofd wordt zwaarder, mijn reacties trager. Ik heb een dutje nodig. Al tientallen jaren is uit onderzoek bekend dat een dutje goed is voor de helderheid van geest en de reactietijd. Bij het jongste onderzoek, dat vorige maand is gepubliceerd, bleek dat mensen die ten minste driemaal per week een dutje van een half uur doen, 37 procent minder kans hebben om aan een hartkwaal te overlijden.

Vijf jaar geleden heb ik meegedaan aan een onderzoek onder leiding van wetenschapster Sara Mednick naar de vraag of een dutje gevolgen heeft voor de snelheid en nauwkeurigheid waarmee mensen veranderingen ontdekken in een door de computer vervaardigde afbeelding. De uitkomst was dat mensen die wakker bleven, in de loop van de dag allengs slechter presteerden, terwijl bij mensen die, zoals ik, halverwege de dag een half uurtje gingen liggen, de snelheid en nauwgezetheid op peil bleven. De mensen die een uur sliepen, gingen in de loop van de dag sneller en nauwkeuriger werken. Voor mij is het nuttige effect van het dutje geen hypothese; het is proefondervindelijk aangetoond.

Je zou zeggen dat ik, gewapend met die kennis, wel vaker een dutje zou doen. Maar nee, ik kan het gevoel niet van me afzetten dat een middagslaapje iets is voor decadente luiaards, voor vadsige slappelingen. In een samenleving die de schijn van productiviteit hoog in het vaandel heeft – zelfs als die ten koste gaat van de feitelijke productiviteit – is alleen al de suggestie van tijdverspilling voldoende om zo’n gebruik taboe te verklaren. Maar het is bekend dat mensen omstreeks halverwege de middag een inzinking hebben, wanneer de zelfregulerende aandrang om even te gaan slapen sterker is dan de neiging om de hele dag wakker te blijven.

Middagdutjes zijn historisch gezien in vele culturen een heel gewoon verschijnsel, en heus niet alleen in Spanje en Latijns-Amerika, waar zoals bekend het bedrijfsleven na de lunch een paar uur zijn deuren sluit.

Volgens Mednicks nieuwe boek Take a nap! Change your life kenden de oude Romeinen, christenen, joden en Arabieren mythen over demonen die omstreeks het middaguur over de aarde rondzwierven en de mensen die niet veilig in bed lagen, schrik aanjoegen. Een van die demonen, Poludnica, doolde rond in de notoir kille Slavische contreien, gewapend met een snoeimes als teken van de dood.

Maar de werkdag van 9 tot 5 naar Amerikaanse trant en in de dito dutvijandige geest worden meer en meer de norm. Steeds meer bedrijven in China, waar de werkdag doorgaans liep van 8 uur ’s morgens tot 6 uur ’s avonds, met na de lunch tijd voor een dutje, nemen het 9-tot-5-schema over.

De Spaanse overheid heeft in 2005 de siësta voor ambtenaren afgeschaft en is een campagne begonnen om de werkdag anders in te delen en alom een einde te maken aan de siësta. De siësta is „niet rationeel, inefficiënt en levert geen profijt op voor het gezinsleven”, heeft Pasqual Maragall, oud-president van Catalonië, vorig jaar verklaard. In Mexico heeft oud-president Ernesto Zedillo in 1999 voor overheidspersoneel het dutje afgeschaft.

Deze geleidelijke afschaffing van het traditionele dutje is vooral een gevolg van de behoefte aan gestandaardiseerde kantooruren in een mondiale economie, de toegenomen beschikbaarheid van airconditioning in warme streken en het feit dat je als forens moeilijk meer even naar huis kunt glippen om een tukje te doen.

Maar ze valt ook te verklaren uit de typisch Amerikaanse variant van het puritanisme dat de Verenigde Staten samen met Coca-Cola en Levi’s hebben uitgedragen en dat de schijn van zelfopoffering hooghoudt. Dutjes zijn goed, maar ze lijken slecht, en zijn dus op z’n best dubieuze pleziertjes. (Het enige land dat tegen deze trend ingaat is Frankrijk, waar plezier niet verdacht is en waar de minister van Volksgezondheid onlangs heeft laten weten dat de overheid onderzoek gaat doen naar het effect van middagdutjes.) Misschien kan het dutje acceptabeler worden als wij het niet opvatten als iets wat mensen gewoon nodig hebben – zoals slaperigheid en gezond verstand ons duidelijk maken –, maar als een wetenschappelijke kwestie, die je kunt ontleden, analyseren en toepassen. Als het dutje ingewikkelder wordt en duurder – als het meer voelt als werk –, misschien zullen we ons er dán aan overgeven.

©LAT/WP