De weeskindjes van Mark Rutte

Derk Walters

Je hebt geen diploma. Of alleen een vmbo-diploma, terwijl je hogerop wilt. Vroeger kon je dan naar het avond- of volwassenenonderwijs. Sinds 1996 ben je aangewezen op het vavo: voortgezet algemeen volwassenen onderwijs. Vavo? Ja, zegt Jan Drentje van het landelijk netwerk vavo. “Het imago is inderdaad een van de problemen.” Zo’n 13.000 vavo-leerlingen proberen tegenwoordig op latere leeftijd nog een vmbo-, havo- of vwo-diploma te halen. Dat zouden er meer kunnen zijn, zegt Drentje, ook teamleider vavo op het Deltion College in Zwolle. „We moeten komend jaar 200 leerlingen weigeren.”

Wat is het probleem?

Drentje: „De financiering. Sinds 1996 bepaalt de gemeente waarin een potentiële vavo-leerling woont of er geld voor is. Het hangt er maar net vanaf in welke gemeente je woont of je naar het vavo mag. Zo kunnen wij geen leerlingen uit Wezep plaatsen, omdat de gemeente waarin die plaats ligt geen geld geeft, maar weluit Hattem, dat ernaast ligt. We hebben contact met meer dan twintig gemeenten. De ene geeft wel geld voor een vwo-opleiding, de andere niet. Dat is een vorm van rechtsongelijkheid die de overheid niet zou moeten willen.”

Is dat de reden dat uw school 200 leerlingen de deur moet wijzen?

“We moeten ons al jaren in allerlei bochten wringen om ongeveer 600 leerlingen per jaar te plaatsen. Een dreigende uitvaller op de middelbare school mag worden uitbesteed aan het vavo, maar alleen als hij of zij nog geen diploma heeft: de zogenoemde Rutte-kinderen, omdat de regeling is ingesteld door toenmalig staatssecretaris Mark Rutte. Wie na het vmbo naar het mbo is gegaan, maar achteraf toch liever een havo-diploma wil halen, mag door niemand worden gefinancierd. Die mensen noemen we Rutte-weeskinderen. We kunnen soms niet anders dan hen weigeren.”

Waarom wil de overheid het vavo niet tegemoet komen?

“De beleidsmakers vrezen dat het vavo een aanzuigende werking heeft op middelbare scholieren. Bovendien zijn zij van mening dat een vavo-leerling eigenlijk niet de goede route volgt. Maar wat is er op tegen om leerlingen extra kansen te bieden? Ik kan niet goed begrijpen dat iedereen wil dat zo veel mogelijk mensen naar het hoger onderwijs gaan, maar dat we tegelijkertijd ontmoedigen dat leerlingen alsnog een diploma halen in het voortgezet onderwijs. Dat kunnen ook ouderen zijn die hun deficiënties willen wegwerken.”

Maar het vavo is toch ook niet de ideale leerroute?

“Ik beschouw het vavo als reparatiecentrum, als de haarlemmerolie van het onderwijs. Onze leerlingen hebben vaak een verhaal: gezinsproblemen, te hoog of juist te laag begonnen in het voortgezet onderwijs. Maar het bestaansrecht van deze groep leerlingen wordt onvoldoende erkend.”

Wat is de oorzaak van het imagoprobleem van het vavo?

“Het probleem met het imago is mede ontstaan doordat we door beleidsmakers structureel zijn gemarginaliseerd. In de jaren negentig, met de introductie van de basisvorming door minister Ritzen, vond men dat leerlingen niet meer mochten switchen van profiel en geen diploma’s meer mochten stapelen, dus dat ze allemaal in één keer het juiste diploma moesten halen. Het vavo werd als een inefficiënte leerweg beschouwd en werd weggestopt op de roc’s. Men streefde zelfs naar de opheffing van het vavo. Maar de praktijk leert dat sommige scholieren toch pas op latere leeftijd ontdekken dat ze alsnog een hoger diploma willen halen, of een andere richting willen kiezen. Helaas is het belang van het vavo als tweedekansvoorziening inmiddels nog maar bij weinig mensen bekend.”

Wat moet er veranderen?

“De structuur van gemeentelijke financiering past niet bij het landelijke belang van tweedekansonderwijs. Den Haag zou niet op zijn geweten moeten willen hebben dat het mensen kansen ontneemt. Het wordt tijd dat we beseffen dat ook middelbare scholieren de kans moeten krijgen eventuele foute keuzes te herstellen.”