Aziz viert 50 jaar Europa met ‘prinsessen’ modeshow

Modevormgever Aziz Bekkaoui geeft komende week in de Ridderzaal een grootse show omdat de Europese Unie vijftig jaar bestaat. Aziz wil ministers en diplomaten prikkelen met een parade van Europese cultuuriconen, vertelt hij aan Eveline Stoel

Buiten Europa voelt modeontwerper Aziz Bekkaoui (1969) zich opeens Europees. Vooral in Amerika: als hij daar in een bar naast een Engelsman zit, is er direct een band. En wil hij overleggen, dan zijn Amerikaanse opdrachtgevers licht geïrriteerd. „Amerikanen vinden me een typische Europeaan”, zegt een breeduit lachende Bekkaoui, die in Marokko werd geboren en op zijn vijfde naar Voorburg verhuisde. „Amerika is erg hiërarchisch. Wat de hoogste persoon in rang wil, gebeurt ook. Europeanen praten eerst uitgebreid.”

Het thema ‘vijftig jaar Europa’ is dus aan hem besteed. Komende donderdag wordt in de Ridderzaal het Verdrag van Rome herdacht, dat in 1957 het begin van de Europese Gemeenschap markeerde. Bekkaoui werd gevraagd om een performance te creëren. De voorstelling vormt onderdeel van een uitgebreid programma en zal worden bijgewoond door koningin Beatrix, het voltallige kabinet en diplomaten uit alle landen van de Europese Unie. De NOS doet rechtstreeks verslag.

„Een grote eer”, zegt de ontwerper. „En een mooie kans om ministers, die misschien nooit naar modeshows gaan, te laten zien dat mode meer kan zijn dan ‘hoe lang zijn de rokken dit jaar en welke kleur?’ Met deze performance wil ik de kracht van Europa benadrukken. Tussen de lidstaten zijn veel verschillen, het zijn zevenentwintig eigen karaktertjes, maar van een afstand valt het reuze mee. Uiteindelijk is het één gebied, waar men relatief openstaat voor andere standpunten en probeert om compromissen te sluiten.”

DE STIER EN DE PRINSES

Aziz Bekkaoui werd wereldwijd geroemd om zijn creaties waarin klassieke kledingstukken worden samengevoegd. Zijn bekendste ontwerp is de ShirTrui, een trui en een T-shirt ineen. Zijn kleding is te koop in Europa, Amerika en Japan, en was onder meer te zien in het Parijse Musée de la Mode en het New Yorkse Guggenheim Museum. Hij ontwierp kostuums voor de opera’s La Traviata en Nabucco, tekende voor de kleding van diverse dansgezelschappen, en stak onder andere het personeel van het Nederlands Architectuur Instituut in een nieuw jasje.

Voor de verjaardag van het Verdrag van Rome greep hij terug op de ontstaansgeschiedenis van Europa: de Griekse god Zeus werd verliefd op prinses Europa, kwam naar de aarde in de gedaante van een stier en verleidde haar om op zijn rug te klimmen, waarna hij haar ontvoerde. De eerste plek waar Zeus stopte, noemde hij Europa. Prinsessen spelen daarom een centrale rol in zijn performance, ook omdat koningshuizen volgens Bekkaoui een constante factor in de Europese geschiedenis vormen. „Ik had natuurlijk onderzoek kunnen doen naar historische verschillen tussen Europese modestijlen, maar dat is te complex”, zegt hij. „Juist koningshuizen hadden vroeger een vrij uniforme uitstraling. En nog steeds. Het verschil tussen de eigentijdse outfit van een Spaanse en een Nederlandse prinses is erg klein.”

Bekkaoui ontwierp zevenentwintig creaties die allemaal zijn uitgevoerd in goud-, brons- of koperschakeringen. De silhouetten verwijzen zowel naar eigentijdse, basic hofkleding, als naar historische: er zijn pofmouwen, molensteenkragen en hoepelrokken. Maar een kostuumshow zal het niet worden, aldus Bekkaoui: „Ik wil refereren, niet letterlijk citeren. Naast de sleep en diadeem, zijn er dus high tech stoffen die normaal gesproken worden gebruikt voor sportkleding, gecombineerd met glimmende materialen. Het oogt als traditioneel borduurwerk, maar heeft hedendaags comfort. Daar ben ik al tien jaar mee bezig: iets suggereren wat er niet is. Bijvoorbeeld met een colbert dat van wol lijkt, maar door lichtgewicht stof net zo lekker zit als een joggingpak.”

BALKAN-BEAT

De ‘prinsessen’ die zijn kleding showen, lopen over stierenhuiden en hebben ieder een geluidsdrager – verstopt in een tasje of een plooi van een jurk – waarmee ze de afzonderlijke landen letterlijk een stem geven. Zo zal de ‘Engelse prinses’ fragmenten laten horen van de toespraak waarin Winston Churchill Europa opriep om zich te verenigen. De ‘Franse prinses’ speelt teksten uit een Brigitte Bardot-film af. En als de ‘Nederlandse prinses’ door de zaal loopt, horen toeschouwers Ramses Shaffy’s ‘Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder’.

Een parade van iconen uit de Europese cultuurgeschiedenis moet het worden. Speeches van politici, klassieke momenten uit televisie- en filmjournaals en monumenten uit de popgeschiedenis: op de catwalk worden ze verenigt in een ‘cocktail van feelgood en nostalgie’. Op zoek naar geschikte fragmenten bracht Bekkaoui uren door in media- en theaterarchieven. „De jaren tachtig heb ik bewust meegemaakt”, vertelt Bekkaoui. „Nina Hagen heeft enorme indruk op me gemaakt, dus zij moest erbij. Voor de jaren vijftig en zestig ben ik gaan praten met mensen die toen jong waren. Ik ging bijvoorbeeld op de thee bij mijn tachtigjarige buurvrouw. Haar verhalen over Drees zijn niet in de show opgenomen, maar gaven me wel een beeld van essentiële ontwikkelingen in de Nederlandse geschiedenis.”

Het onderzoek deed hem beseffen dat hij van een aantal landen maar weinig af wist. „Met name van de voormalige Oostbloklanden”, zegt Bekkaoui. „Toen de Muur viel, was dat gebied voor de meeste West-Europeanen één grote brij. En eigenlijk nog steeds. Wat is kenmerkend voor Estland of Slovenië? Het was spannend om dat uit te zoeken. Europese clubs blijken tegenwoordig veel trancemuziek uit de Oekraïne te draaien, zogenaamde Balkan-beat, en Polen heeft een prachtig volkslied. Dat laat ik tijdens de performance zingen door een operazangeres, wat het extra indrukwekkend maakt.”

FEEST VAN VERSCHILLEN

Het is niet de eerste keer dat Bekkaoui meer laat zien dan alleen kleding. In het Centraal Museum in Utrecht liet hij ex-gabbers urenlang hakken in een zogeheten Lonsdale-burka, om te bewijzen dat liefhebbers van het merk Lonsdale niet per se racistisch zijn. „De mailtjes stroomden binnen”, zegt hij, „uit allerlei hoeken. Ongelooflijk dat een stuk textiel zo veel los kan maken.” Daarna volgde een eigentijdse processie, waarbij driehonderd mensen, onder wie Hare Krishna’s, voetballers en brandweermannen, werden gezegend door kardinaal Simonis – die een door Bekkaoui ontworpen gewaad droeg. Ook dat maakte veel los. Bekkaoui: „De Belgische krant De Morgen kopte: ‘Marokkaanse ontwerper maakt katholieke kerk progressief’. En sommige katholieken waren mensen boos dat ik, als niet-katholiek, met de kardinaal had samengewerkt. Zelf ben ik niet bezig met mijn achtergrond, maar zodra iets aan religie raakt, wordt de herkomst van mijn naam opeens belangrijk. Terwijl ik alleen maar een ode wilde brengen aan een van de oudste vormen van performance: de katholieke processie.”

Zowel voor Bekkaoui’s kleding als zijn performances geldt dat hij vastgeroeste ideeën wil opsporen en veranderen. „Ik ben niet geïnteresseerd in de mooiste jurk, maar in onderzoek naar kleding. Waarom maken we manchetten al eeuwenlang op dezelfde manier en is dat nog wel de beste? De mode-industrie is een log, traditioneel apparaat. Toen ik mijn ShirTrui introduceerde, reageerden fabrikanten terughoudend. Toch werd het een hit. Soms duurt het even voordat mensen zich openstellen voor iets nieuws. Hetzelfde geldt voor Europa. Ik vind het begrijpelijk dat veel Europeanen tegen de Europese grondwet hebben gestemd; mensen zijn altijd bang voor nieuwe dingen. Maar dat wil niet zeggen dat je je daar bij neer moet leggen. Ik hoop dat mijn performance mensen inspireert en prikkelt. Bijvoorbeeld door een Surinaams model, die de toekomst symboliseert. Misschien krijgen we ooit een halfbloedprinses. Wie weet.”

Hij verheugt zich nu al op zijn volgende project. Eind dit jaar organiseert Bekkaoui het zogeheten Manifeest, waarop tweehonderd artiesten uit verschillende disciplines samenkomen. „Van klassiek balletdansers tot aan cabaretiers en volkszangers”, zegt Bekkaoui glunderend. „Het wordt één grote viering van hoge en lage cultuur.” Hij heeft al een sponsor en onlangs zegde popster en wereldverbeteraar Bono zijn medewerking toe.

De live-uitzending van de viering 50 jaar Verdrag van Rome is op 22 maart op Nederland 2, om 15.30 uur. Naast werk van Aziz Bekkaoui ook een theaterstuk, een gefilmde reis door Europa en een optreden van de Hongaarse dj/componist Yonderboi met de Nederlandse singer/songerwriter Wende Snijders.