Supersatelliet in nood

Galileo, een Europees systeem voor satellieten, is technologisch superieur.

Maar het project dreigt grote vertraging op te lopen, waarschuwt de projectleider.

Tussen de 150 graden boven en 150 graden onder nul schommelt de temperatuur in de Large Space Simulator van Estec (European Space Research and Technology Centre) te Noordwijk. Bezoekers mogen vanachter glas gluren naar deze enorme koektrommel, waarin Europese satellieten worden getest op hun temperatuurbestendigheid. Ook de satellieten van het nog te bouwen satellietnavigatiesysteem Galileo moeten zo’n testcircuit doorlopen.

„Laat me een misverstand wegnemen”, zegt Javier Benedicto, de projectleider voor Galileo bij ESA, de overkoepelende organisatie van Estec, „Galileo is geen papieren project meer, het is in volle gang.’’ Maar de financiële dekking, dat is het grote probleem. Benedicto: „In juni moet er een nieuw plan komen van de Europese Unie en ESA. Alle lidstaten krijgen dan tot december om zich erover te buigen en dan moeten we een besluit nemen. Het is onze taak een gezamenlijke noemer te vinden.”

Aan de superieure techniek van Galileo en de ongekende mogelijkheden voor navigatie twijfelt niemand. De eerste satelliet, Giove-A – het totale systeem omvat er dertig – die in december 2005 werd gelanceerd, doet het volgens de ingenieurs van Estec uitstekend. „Hij kan evenveel als vijf GPS-satellieten”, zegt Benedicto. Ondanks problemen bij satelliet nummer twee, Giove-B, die later wordt gelanceerd dan de bedoeling was, verwachten de experts bij Estec dat Galileo volgens plan in 2011 technisch operationeel kan zijn. In 2008 en 2009 moeten vier satellieten worden gelanceerd die de basis vormen voor de andere, die in de jaren daarna in snel tempo moeten volgen.

Vrijwel iedereen in de Europese politiek en industrie vindt dat er een alternatief moet komen voor het Amerikaanse GPS en het Russische Glonass. Deze twee ruimtenavigatiesystemen zijn ontworpen voor militair gebruik en nog steeds in handen van militairen. Er bestaan geen garanties voor continue beschikbaarheid. Vooral GPS wordt veel gebruikt, onder meer bij het autonavigatiesysteem TomTom. Maar GPS is meer dan dertig jaar oud. De accuratesse en capaciteit laten te wensen over. Galileo zou het eerste civiele navigatiesysteem moeten worden dat superieur is aan de andere twee.

Maar er spelen nationale belangen: de Duitsers, Fransen, Britten en Italianen zijn elk goed voor 20 procent van de jaarlijkse investeringen van ESA in Galileo. „Daar willen ze ook iets voor terug”, zegt Benedicto, „dat hoeft niet precies 20 procent te zijn, maar ook niet te weinig.” De totale kosten van Galileo zullen tussen de 7 miljard en 10 miljard euro komen te liggen. Tot nu toe is daar nog maar een fractie van uitgegeven, zegt ESA.

De financiële constructie voor de bouw van Galileo is een publiek-privaat partnerschap. ESA is de ontwerper en organisator, Europese bedrijven bouwen de satellieten en dragen daarvoor de kosten. De eerste fase van het project is gezamenlijk door ESA en EU gefinancierd; niet de 26 satellieten en het beheer van het systeem. Dat deelt valt onder de verantwoordelijkheid van GSA, een agentschap van de EU. „Galileo biedt fabelachtige commerciële vooruitzichten, maar dat is moeilijk te demonstreren zolang het systeem niet opereert. Banken zijn daarom terughoudend met het verstrekken van leningen”, zegt Javier Benedicto.

In het consortium GOC (Galileo Operating Company) dat de satellieten moet bouwen en het systeem zou moeten beheren, zitten acht grote Europese ruimtevaart- en technologiebedrijven, waaronder EADS, Thales en Alcatel. Jean-François Bou, programmaleider van het Franse Thales, gaf vorige week tegenover het blad Space News toe dat er binnen GOC grote tegenstellingen bestaan. „Sommige bedrijven zijn het met elkaar eens, andere staan lijnrecht tegenover elkaar. Enkele leden van het consortium streven niet naar een gemeenschappelijke visie, maar willen dat hun regering opkomt voor hun belangen.”

In kringen van ESA komt de naam van Spanje herhaaldelijk terug als een van de ‘boosdoeners’. Spaanse bedrijven en Madrid zouden een aandeel in het werk aan Galileo hebben opgeëist, nadat bleek dat de twee grondstations voor de satellieten in Italië en Duitsland worden gebouwd.

Eurocommisaris Jacques Barrot (Transport) onderkent de problemen. Hij heeft een brief op poten gestuurd naar het consortium en het Duitse EU-voorzitterschap waarin hij aandringt op snelle besluitvorming.

„Deze situatie is niet eenvoudig op te lossen”, zegt Benedicto. „De kans bestaat dat het hele programma in duigen valt.”