Joost Conijn maakt kunst van avonturen

Tentoonstelling: Joost Conijn: Solo. T/m 6 mei in Museum Boijmans van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Di t/m zo 10-17u. Inl: 010-4419400, www.boijmans.nl

Joost Conijn leidt het leven van een avonturier uit een jongensboek. Vliegen in een zelfgebouwd vliegtuig, rijden dwars door Europa in een op hout gestookte auto. Alles doet hij op eigen kracht, en met de hulp van vrienden die hem vergezellen, of de vrienden die hij onderweg maakt.

Conijn, die al eerder onvoorbereid meedeed met de wielerronde van Senegal en per ligfiets door India reisde, pakt voor zijn nieuwe film Olland weer de fiets. Olland is de weerslag van een reis met twee vrienden door het Rifgebergte in Marokko. De reis voert naar kleine nederzettingen, waar ze vaak met handen en voeten communiceren met de bevolking. Ze ontmoeten kleurrijke figuren: zoals de arme man die geen vrouw heeft, bij gebrek aan regen. Want zonder regen geen oogst. Zonder oogst geen vrouw.

Ook komen ze een man tegen die goed Nederlands spreekt. Met zijn armen vriendschappelijk om vriend John geslagen, lopen ze over een pad door de velden. Daar gaat hij een huis bouwen, met wat schapen. Wat heb je nog meer nodig? Nederland is vanuit het Rifgebergte gezien een verre echo. Een land waar je kunt wonen en werken, maar waaruit je ook weg kunt gaan.

Olland is onderdeel van de eerste solo-expositie van Joost Conijn (Amsterdam, 1971). Elders in in Museum Boijmans van Beuningen staat de Hout Auto, de auto waarmee Conijn door Europa trok – tot aan de afgesloten zone van Tsjernobyl – en die met hulp van de plaatselijke bevolking van brandstof werd voorzien. De film uit 2004 is meeslepend, avontuurlijk. Maar zo’n Hout Auto op ware grootte slaat dood. Het wordt van een avonturenvehikel een statisch object, bevroren door het museumaura van onaanraakbaarheid. In Conijns films is dat juist niet het geval, dan sijpelt de avontuurlijke bravoure onverdund via de projectoren de zaal in.

Het werk van Joost Conijn laat niemand koud. Je kunt je erover verbazen, je kunt jaloers zijn op zoveel vrijheidsgevoel, of je raakt aangestoken door zijn enthousiasme. Waar liggen je eigen grenzen, wordt het niet eens tijd je huis te verkopen en de wereld in te trekken? Conijns vrijgevochtenheid is besmettelijk. Als hij het kattenkwaad van zijn buurkinderen filmt op het gekraakte haventerrein waar hij woont, wordt hij naadloos deel van hun wereld. Joost Conijn komt vermoedelijk dichtbij de Homo Ludens zoals Constant die in de jaren zestig voor ogen had.

De avonturen verliepen voorspoedig tot hij voor zijn nieuwe film OK-KUL 09 met zijn vliegtuigje neerstortte in Tsjechië. Weliswaar zien we het vliegtuig niet neergaan, maar wel zien we een opgewonden Conijn in de camera praten. Pilotenpet nog op, dolblij dat hij en John, zijn passagier, nog heel zijn. Het filmisch verslag van een lange vliegtocht naar Turkije verandert in een zoektocht naar wat er fout ging en waarom. De Tsjechische piloot die ze adviseerde, heeft het niet goed ingeschat, de wind kwam verkeerd, er liepen elektriciteitsdraden. De redenen zijn legio. Op de camping, terwijl John eieren bakt op een vuurtje, is Conijn al weer druk bezig nieuwe, betere ontwerpen te schetsen. De kunstenaar zit onderuit, een poesje kruipt bijna ongemerkt op zijn schoot, maar dat weerhoudt hem nergens van: vol vuur duwt hij zijn schets onder de neus van de cameraman.

OK-KUL 09 geeft een persoonlijker beeld van Conijn dan zijn eerdere werken. Ook het nieuwe boek IJzer en Video, met onder andere teksten van Conijn over de band met zijn vader, die is meegekomen naar Tsjechië, biedt een intieme blik in zijn wereld. Wat dat betreft is de ontwikkeling in zijn werk te vergelijken met dat van die andere jonge hond die onlangs een solo in Boijmans had: Erik van Lieshout. Ook Conijn schuift steeds meer zijn eigen gevoelens naar de voorgrond. Maar waar Van Lieshout dramatisch is, uitzinnig huilt en stampvoet, is Conijn rustig, onverstoorbaar. Als hij ergens blijft steken, knutselt hij iets waardoor hij weer verder kan. Een tegenslag levert geen stilstand op, maar een innerlijke drang tot pareren, tot plannen maken. Zou het geknakte vliegtuigje op de binnenplaats van Boijmans ooit weer het luchtruim terugzien? Het lijkt niet onwaarschijnlijk.