‘Integer maar ultiem’: tranen en koffiepads

Zou u het doen?

Op de grens van leven en dood, schrijft de EO, alvast voor de camera afscheid nemen? Van vrienden, familie en allerliefsten? Ten overstaan van televisiekijkend Nederland?

In Mijn Laatste Woorden gebeurt dat. Op „integere maar ultieme wijze”, staat in het persbericht. Stervenden laten een videoboodschap achter en de tv kijkt mee en registreert hoe nabestaanden daarop reageren.

Zelden met zoveel gêne naar een televisieprogramma gekeken. Opgelaten voelde ik me, een voyeur. Wie wil er er nou kijken naar het allerintiemste afscheid van volstrekt onbekenden? En dat gepropt in vijfentwintig snelle televisieminuten. Zelfs roddelprogramma’s nemen meer tijd.

Toch was er als tv-recensent geen ontkomen aan. Al voor uitzending werd het EO-programma genomineerd voor De Gouden Roos, een prestigieuze Europese televisieprijs. In de categorie ‘reality’. Vanwege „originaliteit, kwaliteit en creativiteit”. En deze mensen hebben er verstand van, zou je denken.

Twee afleveringen maakte de EO, de afgelopen weken uitgezonden. Vooral de eerste, over de strenggelovige Jan van Driel (1947-2006), overleden aan darmkanker, lag zwaar op de maag. Kwam dat door zijn publieke schuldbelijdenis? Terwijl de timmerman de balans van zijn leven opmaakte, kregen kijkers beelden te zien van het zelfgemaakte grafmonument. Van opa met kleinkind en koffiepads. En van Van Driel die met hoed en ingevallen gezicht op weg was naar de kerk van Heinenoord. Kort daarna overleed hij. Zijn videoboodschap zagen zijn zoon, dochter en vrouw zes weken later op de bank in de huiskamer. En ook toen was de EO-filmploeg present.

De timmerman greep de boodschap aan voor boetedoening. Zijn zoon was onbereikbaar geworden toen hij ging studeren en ook Jannie, zijn vrouw, had meer verdiend: „Het spijt me dat ik je tekort heb gedaan door de vele dingen die ik alleen deed.” Hoe dat er uitzag, geen idee: de camera filmde de huiskamer. Om zakdoekjes, stokkende adamsappels en opwellende tranen in beeld te brengen.

Is dit wat de omroep bedoelt met ‘integere maar – waarom dat woordje ‘maar’? – ultieme’ televisie? En dan hebben we het niet over de op tranen beluste vragen die de familieleden voor de kiezen kregen. ‘Als jij ’s nachts wakker ligt, waar denk je dan aan?’ En kort voor de videovertoning: hoe is het om zijn stem weer te gaan horen?”

Wansmakelijk!

Dan was de aflevering over Naomé Verwey (1982-2006), overleden aan pancreaskanker, van een andere orde. Ze had wel wat weg van de reliprinsesjes die met hun a-capellagroepje X6 derde werden in X-factor. Met de vraag ‘is God weer hot’ zocht Eenvandaag hen op in een kerk in Haarlem.

Veel meer dan de timmerman leek de extraverte studente zich te hebben bemoeid met de regie van het programma. Als zij een laatste reis maakt met haar uitbundige vriendengroep ( „Ik zag mijn ouders nooit zo veel”), blijft de filmploeg thuis. Kijkers krijgen amateurbeelden te zien. Van een bed dat midden in de kamer staat en zestien vrienden eromheen. Dat deed denken aan hoe BNN in Over Mijn Lijk, ten dode opgeschreven jongeren portretteert. Met Patrick Lodiers en een dagboekcam mee balanceren tussen pijn, vrees en alledaags levensgeluk.

Gemiddeld zo’n 324.000 kijkers zagen de EO-reality. Degenen die op de website reageerden, putten ‘kracht’ uit de ‘troostrijke’ serie.

Televisie als helpende hand. Haalt nu ook het allerlaatste afscheid de huiskamer in.

Reageer op deze column via www.nrc.nl/ogen