Elke bank wilde geld lenen aan leugenaars

Banken stonden in de rij om Amerikaanse wanbetalers een hypotheek te verkopen.

Nu die hypotheken niet meer worden afgelost vallen deze banken een voor een om.

Pessimisten noemen het liar loans. Leningen voor leugenaars. Optimisten zoals huizenkopers, hypotheekverstrekkers, banken op Wall Street en investeerders zoals pensioenfondsen gebruiken liever de formele woorden subprime mortgages. Vrij vertaald: bijna volwaardige hypotheken.

Van die bijna-perfectie is deze dagen niet veel over, nu blijkt dat deze risicovolle hypotheken voor minder draagkrachtige huizenkopers voor een crisis in de Amerikaanse hypotheeksector hebben gezorgd.

In de crisis staan de verstrekkers van de duurdere leningen voor huizenkopers met een slechte kredietwaardigheid centraal. Een vijfde van de Amerikaanse hypotheekmarkt bestaat uit dit type hypotheken. De wankelende hypotheekbank New Century trekt tot nu toe de meeste aandacht. Deze bank was tot voor kort lieveling van zowel de beurs als Jan Modaal. Nu is New Century de paria van de kredietwereld.

De crisis is enkele weken geleden al in gang gezet. Eerst bleken New Century’s klanten achter te blijven met hun aflossingen. Daarna eisten zakenbanken als Morgan Stanley en Credit Suisse, die geld lenen aan New Century, tevergeefs hun leningen ter waarde van 8,4 miljard dollar (6,4 miljard euro) op. Tegelijkertijd stortte de koers van het beursgenoteerde New Century in.

New Century is het verhaal van de dag, maar het web waarin de kredietsector verstrikt is geraakt, is vele malen groter. De lijst met getroffen ondernemingen wordt met de dag langer. Het begon met Europa’s grootste bank HSBC. Het aantal slechte leningen in de VS liep op met 36 procent, zei HSBC. Grootste oorzaak: achterblijvende aflossingen. ’s Werelds grootste autobedrijf General Motors is ook betrokken. Dit bedrijf bezit een verstrekker van ‘makkelijke’ hypotheken, Residential Capital. Volgens analisten dreigt een verliespost van 1 miljard dollar. Of neem hypotheekverstrekkers Fremont General en Novastar. De eerste doet nu pogingen de hypotheekdivisie te verkopen, de tweede heeft al gezegd pas in 2012 weer belastbare winst te kunnen rapporteren. Om de lijst van getroffen ondernemingen af te maken: de laatste maanden zijn al meer dan twintig branchegenoten zoals Mortgage Lenders Network USA en Ownit Mortgage Solutions failliet gegaan.

Traditioneel zijn kleinere banken de grootste verstrekkers van hypotheken. Dat beeld is drastisch veranderd. Vorig jaar financierden zakenbanken op Wall Street 60 procent van de uitstaande hypotheken. Dat was het gevolg van het vele geld dat met hypotheken te verdienen is. Zakenbanken zoals Merrill Lynch en Morgan Stanley besloten zelf hypotheekverstrekkers te kopen.

Daarnaast verstrekten banken zoals Lehman Brothers, UBS en Deutsche Bank leningen aan bedrijven als New Century. In ruil daarvoor namen zij de hypotheken op zich en begonnen hierin te handelen. Waardepapieren waaraan hypotheken ten grondslag liggen worden al sinds de jaren zeventig verhandeld. Maar pas sinds 2002 zijn ze echt in trek. De kopers zijn verzekeraars, pensioenfondsen en hedgefondsen. Ook zij wilden de lucratieve opbrengsten van duurdere hypotheken voor de minder daadkrachtigen niet aan zich voorbij laten gaan.

Wall Street werd hiermee kwetsbaar en en passant veranderde het karakter van de handel in hypotheken. Dat waren ooit investeringen voor de lange termijn, voor mensen met geduld tot de hypotheek was afbetaald. Nu zijn het snel verhandelbare obligaties.

Op het spel staat de huizenmarkt, juist de laatste jaren een van de belangrijkste aanjagers van de groeiende Amerikaanse economie. De woningmarkt stond er al niet florissant bij: het aanbod van te koop staande woningen neemt gestaag toe en de gemiddelde huizenprijs daalt.

Die markt kent nu een reeks bedreigingen. Te beginnen bij de afgenomen beschikbaarheid van krediet voor huizenkopers. Door de faillissementen daalt het aantal beschikbare hypotheekverstrekkers. Bovendien worden ook de overblijvende marktpartijen voorzichtiger. Opeens wil niemand meer een klant die geen baan of eigen vermogen heeft aan een hypotheek helpen.

Daarnaast dreigt de markt er honderdduizenden woningen in de verkoop bij te krijgen. Dat heeft een drukkend effect op vraagprijzen. De aankomende toename is het gevolg van groeiende aflossingsproblemen van huiseigenaren.

Gisteren werd bekend dat op 5 procent van alle Amerikaanse hypotheken een betalingsachterstand van ten minste een maand rust. In de risicovolle categorie loopt dit getal op tot 14 procent. De getallen zijn de laatste vijf jaar niet zo hoog geweest.

Waarom kost het Amerikanen opeens moeite de maandelijkse aflossing te voldoen? De Amerikaanse werkloosheid staat er met 4,5 procent onveranderd goed voor. De verklaring zit in de opgelopen rentetarieven. De hypotheken voor huiseigenaren met een lage kredietwaardigheid hebben in de meeste gevallen een variabele rente. Daardoor komen zij nu in de problemen. Net als de hele kredietsector.