Alles mag in het Kamerdebat

Het debat in de Tweede Kamer lijkt ontregeld met de komst van Geert Wilders.

Als dat niet snel verandert, wordt de Tweede Kamer een „politiek circus”.

„Geert Wilders tast de grenzen van het politieke debat af”, zegt de Leidse hoogleraar vaderlandse geschiedenis Henk te Velde, die is gespecialiseerd in politieke cultuur. Volgens hem is met Wilders een buitenstaander het parlement binnengedrongen, die zich daar met onparlementair gedrag razendsnel een positie heeft verworven. En de Kamer weet niet hoe te reageren.

Tweede-Kamerlid Staf Depla (PvdA): „Vorige week zagen we een spoeddebat-inflatie. Niemand durft meer te vragen of een voorstel wel ergens op slaat. We moeten uitkijken dat dit niet elke week gebeurt, anders wordt de Kamer een politiek circus.”

De Tweede Kamer lijkt ontregeld na de entree van Geert Wilders’ Partij voor de Vrijheid. De Kamer ruziede vorige week donderdag over van alles, maar vooral over het reglement van orde. Drie spoeddebatten moesten door een gelegenheidscoalitie van VVD en de Partij voor de Vrijheid nog diezelfde dag doorgaan. Tijdens het debat over het Tweede-Kamerlid Khadija Arib (PvdA) betichtten de Kamerleden Wilders (PVV) en Henk Kamp (VVD) aan de ene kant en Jeroen Dijsselbloem (PvdA) en Femke Halsema (GroenLinks) aan de andere, elkaar van „schandalige insinuaties”, „onzin”, en het „besmeuren” van Arib. Halsema en Sybrand van Haersma Buma (CDA) vielen Wilders op hun beurt aan over diens fractiegenoot Dion Graus, die ervan is beschuldigd twee ex-partners te hebben mishandeld. „Alles is geoorloofd”, zei Halsema in Wilders’ eigen woorden.

Politici die breken met Haagse mores, het komt vaker voor. De socialistische voorman Pieter Jelles Troelstra klom in 1916 op de Kamerbankjes en begon een tirade tegen een liberale collega. In het interbellum, toen communisten en de NSB in de Kamer kwamen, ontstond er zelfs een enkele keer een opstootje. SP-leider Jan Marijnissen bood tijdens de consultaties voor de kabinetsformatie in 1994 de koningin drie Hema-rookworsten aan. Te Velde: „Later heeft Marijnissen zich toch aangepast aan de mores van het parlement. Het wordt daarom interessant wat Wilders gaat doen. Als hij zich niet aanpast, gaat het er dramatisch uitzien.”

Wilders maakt gebruik van de onervarenheid van de nieuwe Kamervoorzitter Gerdi Verbeet (PvdA), zegt Te Velde. Een belangrijk wapen van Wilders is daarbij het reglement van orde van de Tweede Kamer. Dat dateert uit 1815 en wordt van tijd tot tijd aangepast. Het zijn de spelregels voor de Tweede Kamer, maar juridische grond hebben ze niet. Dat wist Wilders te gebruiken toen hij een motie indiende om zijn collega Arib te dwingen te kiezen tussen haar Kamerlidmaatschap of haar Marokkaanse paspoort. Henk te Velde: „Wilders stelt zichzelf buiten het reglement van orde, omdat hij zegt te spreken namens de mensen in het land. Hij weet dat het reglement geen spelregelboek is als bij Monopoly.”

Het is nu bijna niet meer voorstelbaar, maar er was een tijd dat Tweede-Kamerleden zich zorgen maakten over de saaiheid van het debat in de Kamer. De debatten waren langdradig, abstract en moeilijk te volgen voor mensen die niet dagelijks de politiek volgen, stelde toenmalig voorzitter Frans Weisglas (VVD) eind 2003. Dat was een jaar na de moord op Pim Fortuyn. Politici maakten zich zorgen over de kloof tussen burger en politiek. Weisglas, hartstochtelijk voorstander van meer levendigheid in de Tweede Kamer wilde de regels versoepelen. Dat gebeurde.

Nu gaat de commissie voor de werkwijze van de Tweede Kamer weer praten over aanscherping van de regels. Idee is dat eerst het spoedeisende belang moet worden aangetoond, voordat er een spoeddebat mag worden aangevraagd.