Welk bedrijf doet de laatste gloeilamp uit?

Politici willen de energie verspillende gloeilamp uitbannen.

Maar wordt deze vervangen door de al bekende spaarlamp of door de nieuwe led-lamp?

De investeerders Frans Otten en Warner Philips van Tendris uit Naarden hebben een goed gevoel voor timing. In oktober introduceerden deze achterkleinzonen van Anton Philips hun Pharox-peertje. Een lampje op basis van led-technologie dat 90 procent zuiniger is dan een traditionele gloeilamp en bovendien ruim 30 jaar meegaat. Een lampje dat ook de helft zuiniger is dan de spaarlamp die al sinds de jaren tachtig wordt verkocht door grote lichtfabrikanten als Philips.

Otten en Philips stuitten tweeënhalf jaar geleden op de uitvinder John Rooymans, die technologie had ontwikkeld die led-lampen ook geschikt maakt voor gebruik in huis. „We konden ons eerst niet voorstellen dat deze man door aan te rommelen in zijn garage iets kon uitvinden wat de grote lichtfabrikanten nog niet hadden”, vertelt Otten. „Maar hij kijkt er net iets anders naar, dus het besef drong tot ons door dat dit iets groots kon worden”, zeggen zij over het peertje dat werkt met halfgeleiders (light emitting diodes).

Bij zijn bezoek aan Nederland in november stond de voormalige Amerikaanse president Bill Clinton, die zich tegenwoordig inzet voor het milieu, lachend met het Pharox-peertje in zijn handen voor de flitsende fotocamera’s. Maar de kansen voor het lampje groeien pas echt nu politici in de hele wereld zich op de meer dan honderd jaar oude gloeilamp hebben gestort als energieverspiller die snel moet worden uitgebannen.

Op de milieutop van de Europese Unie gaven de regeringsleiders afgelopen week opdracht aan de Europese Commissie om maatregelen te verzinnen waardoor traditionele verlichting in 2008 sterk wordt teruggedrongen bij straat- en kantoorverlichting. In 2009 moet in particuliere huishoudens de gloeilamp voor een groot deel zijn verdwenen. In februari kondigde Australië al aan de gloeilamp te gaan verbieden.

Dwang lijkt nodig om de consument tot ook maar het meest eenvoudige milieuvriendelijk gedrag te bewegen. De spaarlamp ligt al sinds eind jaren tachtig in de winkelschappen, maar is nooit massaal doorgebroken. Dat in de eerste jaren de spaarlamp moest voorgloeien voor hij zijn licht gaf en dat het licht bovendien kil was, weerhield consumenten van de aanschaf. „Ik kon mijn vrouw ook niet overtuigen dat we op elke plek in huis een spaarlamp moeten hebben”, zegt Harry Verhaar, bij de lichtdivisie van Philips verantwoordelijk voor het duurzaamheidsbeleid. Maar die bezwaren gelden bij de huidige spaarlampen nauwelijks meer.

Vooral de prijs is het struikelblok. Een gloeilamp stop je in de supermarkt of bouwmarkt voor minder dan 1 euro in het mandje, voor een spaarlamp ben je al snel 7 euro kwijt. Op dat moment maakt bijna niemand het rekensommetje dat de spaarlamp 85 procent op het energieverbruik scheelt, jarenlang meegaat terwijl de gloeilamp al snel kapot is en de investering dus snel is terugverdiend.

Er lijkt nu een merkwaardige strijd op gang te komen tussen de twee achterkleinzonen van Anton Philips en Philips zelf, de grootste lampenfabrikant in de wereld. Wie verwijst de gloeilamp, de bakermat van het concern, naar de geschiedenisboekjes? Een led-lamp gebruikt de helft van de energie die een spaarlamp verbruikt. Bovendien geldt een spaarlamp, vooral doordat deze vaak kwik bevat, als chemisch afval. Maar Philips gelooft nog niet in een snelle doorbraak van de led. Het bedrijf blijft inzetten op de spaarlamp. Dit jaar introduceert het zelfs de eerste halogeen-spaarlamp.

De led-lamp zal volgens Philips pas na 2010 een grote doorbraak maken. Philips vindt deze nieuwe technologie nog niet geschikt voor de huiskamer. Het licht is te kil, er valt nog niet bij te lezen en de technologie voor massaproductie is er nog niet. „De led-lamp zal de eerste jaren vooral voor decoratief gebruik worden ingezet”, zegt Verhaar. Vanaf 2010 verwacht Philips led-verlichting pas in grote hoeveelheden op de markt te brengen.

De Pharox is voorlopig nog duurder dan de spaarlamp. Nu verkoopt Lemnis Lighting, een dochter van Tendris, de Pharox alleen nog via energiemaatschappij Oxxio voor 26,95 euro. Aan het eind van het jaar gaat het huishoudelijke artikelenmerk Princess het led-lampje verkopen via supermarkten, bouwmarkten, huishoudspeciaalzaken en elektrowinkels. „Die prijs moet omlaag en uitkomen in de buurt van de prijs van een spaarlamp”, zegt directeur Aad Ouborg van Princess, die actief is in 75 landen en een omzet draait van ongeveer 60 miljoen euro. „We beginnen in Nederland, maar gaan daarna snel de rest van de wereld in.”

Bij thuistesten van de eerste versie van Pharox kon hij zich nog wel herkennen in de eerste kritieken op internet dat het licht koud was en niet goed om bij te lezen. Maar Ouborg zegt dat een verbeterde versie onderweg is. „Die ben ik nu aan het testen, en die is veel beter.” Ook is hij bezig met „bekende ontwerpers” om lampen te ontwerpen waarin de led-verlichting is ingebouwd. „Als de led er gewoon in zit als ze een lamp van 200 euro aanschaffen, dan kijken mensen minder naar de prijs.”

Volgens Otten is er geen discussie meer over óf led de toekomst is, maar alleen over wanneer de doorbraak komt. „Wij zeggen nu.” Hij is samen met Warner Philips met Tendris begonnen om duurzame technologieën te bevorderen en daar zelf aan te verdienen. Met hun led-technologie hopen ze de grote fabrikanten Philips, Osram en General Electric tot spoed te manen. „Natuurlijk hopen we ze onze patenten te verkopen. We zijn investeerders, dus we willen er ook aan verdienen.” Ze kijken verder dan Nederland. Ze houden zich bezig met de verkoop van Pharox in de VS en voeren gesprekken in China.

Een verbod van de gloeilamp in veel landen, lijkt de fabrikanten de meeste kansen te geven om snel meer spaarlampen en led-lampen te verkopen. Ook andere strakke overheidsmaatregelen kunnen helpen. Verhaar: „Je kunt ook denken aan een BTW-verhoging voor de traditionele gloeilamp en een verlaging voor de spaarlampen.”

Het verst in de strijd tegen de gloeilamp gaat Cuba, dat vorig jaar al een verbod invoerde en dat strikt uitvoert. „Daar gaan ambtenaren de huizen langs, schroeven de gloeilampen eruit en spaarlampen erin. De overheid betaalt, dus niemand heeft er iets op tegen. Dat zou natuurlijk mooi zijn”, lacht Verhaar. „Maar dat gaat voor ons in de Westerse landen misschien toch wat ver.”