Ongelezen bestsellers

De door Harry Mulisch geschreven reuzenroman De ontdekking van de hemel is dit jaar verkozen tot het beste Nederlandse boek aller tijden, terwijl het twee jaar geleden nog als tweede op de lijst van minst gelezen bestsellers stond. De conclusie moet luiden dat velen dit boek hebben gekocht en de hemel in hebben geprezen, maar dat slechts weinigen het ook helemaal hebben gelezen. Dit is de achtergrond bij alle schittering van de jaarlijkse Boekenweek, die vandaag is begonnen. De boekenverkoop groeit, de roem van bestsellerauteurs ook, terwijl volgens onderzoeken naar vrijetijdsbesteding het aantal uren dat aan lezen wordt besteed, gestaag daalt, vooral onder jongeren.

Boeken krijgen een decoratieve functie. Dat bekende een meerderheid van de deelnemers aan een Brits leesonderzoek dat op het weblog Boeken van nrc.nl staat gemeld. Dikke delen zoals de omstreden roman De Duivelsverzen van Salman Rushdie, maar ook de Harry Potters kosten moeite. Welgestelde burgers beperken zich niet meer tot een schamel gevuld tomadorekje, aangevuld met het bibliotheekboek van de week, maar bezitten ook boeken om hun bezoek mee te epateren of om later als ze eraan toekomen, hun leven te beteren. Door aankoop voegt iemand zich bij de kring, de lifestyle en de glamour van de vaak in beeld verschijnende Mulisch of van Donna Tartt die met De kleine vriend op de eerste plaats van minst gelezen bestsellers stond. De schrijver Arnon Grunberg merkte terecht op dat niemand meer een boek zou kopen als de boekenkast ook werkelijk zou moeten worden uitgelezen.

Mensen besteden veel tijd aan gemakkelijke media zoals de computer, iPod en de tv. Voor ouders en leraren valt het niet mee om kinderen tussen de vele MSN-gesprekken en computergames nog aan het boek te krijgen. Toch is het goed dat opvoeders zich hiervoor inspannen, want lezen blijft belangrijk, ook in het tijdperk van het beeld. Een beeld kan soms meer zeggen dan vele pagina’s geschreven tekst, maar het omgekeerde kan ook het geval zijn. Het is een kwestie van én én. Een rechtbank kan zich bij een zaak laten voorlichten door middel van videobeelden en foto’s, maar het is uiteindelijk in de tekst dat de waarde van het beeld moet worden geanalyseerd en gewogen. Wie gesproken of geschreven tekst beheerst, is dan in het voordeel. Met lezen worden het denken en het vermogen om te formuleren gescherpt. Voor hoogopgeleide burgers is ontwikkeling door boeken en tekstuele vaardigheid onmisbaar, maar ook de laagst opgeleide burger is zwaar gehandicapt als hij geen tekstuele vaardigheid bezit. Lezen helpt bij het verwerven daarvan. Er zijn ook inhoudelijke hulpmiddelen zoals het luisterboek.

Zoals uit onderzoeken blijkt, is propaganda voor het boek, zoals bedreven door de boekhandel, nog geen propaganda voor lezen. Toch is het kopen of lenen van een boek een veelbelovende eerste stap. Het is goed dat andere media, via de computerleesclub of het literaire programma, het publiek eraan herinneren dat het boek ook gelezen kan worden.