Een kind doden, uit bescherming

Ouders die zichzelf en hun kinderen doden, zoals in Hengelo, schamen zich vaak zegt hoogleraar Van Heeringen. In Haarlem was dat niet zo. Dat was „een agressieve moord.”

Mensen zoeken altijd naar één logische reden of verklaring als iemand zichzelf en, zoals nu in Hengelo en Haarlem, zijn of haar kinderen doodt. Het zou met financiële of relationele problemen te maken hebben. Maar dat is onzin, er is veel meer voor nodig, zegt hoogleraar psychologie Kees van Heeringen. „Zowel bij individuele zelfdoding alswel bij het doden van gezinsleden.”

Van Heeringen is directeur van de Eenheid voor zelfmoordonderzoek aan de Universiteit van Gent en schrijver van het boek The International Handbook of Suicide and Attempted Suicide. Gisteravond hield hij voor ongeveer 150 belangstellenden een toespraak tijdens de conferentie ‘Suïcide voorkomen’ in Felix Meritis in Amsterdam over waarom mensen uit het leven te stappen. Tijdens de conferentie, die vandaag nog de hele dag duurde, staat de vraag centraal wat hulpverleners, politie, docenten en ouders of partners moeten weten van het suïcidale proces om er adequaat mee om te gaan.

Volgens Van Heeringen is suïcide een complex fenomeen. „Het is een combinatie van verschillende factoren die er voor zorgt dat iemand er een eind aan wil maken.” Uit onderzoek blijkt dat suïcidale mensen altijd psychische of psychiatrische problemen hebben. Ze zijn depressief. Bovendien staan deze mensen op een bepaalde manier in het leven. Ze vergelijken hun leven continu met dat van anderen, ze hechten enorm veel waarde aan status; een goede baan, een mooie auto, een lieve partner en kinderen. „En als dat door een ingrijpende levensgebeurtenis, zoals werkloosheid of een een echtscheiding, weg dreigt te vallen dan gaat het fout.” Want, zegt Van Heeringen, iemand die suïcidaal is, kan volgens hem niet bedenken hoe het anders moet of dat het ook anders kan.

Van Heeringen legt uit dat mensen een verlies als zo’n zware emotionele pijn ervaren dat ze geen redding meer zien in de toekomst. „Er heerst volledige hopeloosheid omdat ze geen einde kunnen maken aan die pijn. Mensen voelen zich in de val, dat noemen we het no rescue-gevoel. De enige oplossing is dan om uit het leven te stappen.”

Bij ouders die ook hun kinderen doden gaat het nog een stap verder, vertelt Van Heeringen. „Ouders zien geen toekomst voor de kinderen en willen hen behoeden voor de negatieve gevolgen van bijvoorbeeld een echtscheiding. Ze denken: dit wil ik mijn kind niet aan doen. Hoe dubbel het ook klinkt, ze willen hun kind zelfs beschermen.” Het heeft vaak te maken met schaamte, zegt Van Heeringen. Zoals bij de moeder die vorige week met haar zonen dood in een woning in Hengelo werd aangetroffen. Ook de vader zou een hoge dosis medicijnen hebben ingenomen, maar overleefde. De gebeurtenis van afgelopen maandag in Haarlem waarbij een man met zijn twee kinderen voor de trein sprong noemt de hoogleraar eerder een ‘agressieve moord’. Het motief lijkt eerder wraak of jaloezie te zijn geweest.

Bij zelfdoding bij mannen speelt het verlies van status vaker een grotere rol dan bij vrouwen, waar de depressie overheerst – ook al is het een opeenstapeling van factoren en omstandigheden. In het geval van ouders die hun kinderen doden is het bovendien zo, vertelt Van Heeringen, dat dat vaak „out of the blue” komt. Mensen weten de problemen voor de buitenwereld heel goed verborgen te houden. Ze zoeken geen hulp. „Reden? Mannen zijn bang voor dat statusverlies.” Bij jonge vrouwen die suïcidaal zijn, zijn er vaker mislukte zelfdodingsacties waardoor de problemen aan het licht komen. Mannen communiceren minder, hun suïcide lukt vaker.

Hoogleraar Van Heeringen denkt dat de media een rol spelen bij het veroorzaken van een imitatie-effect. „De berichtgeving brengt mensen niet direct op het idee om het gezin uit te moorden. Maar voor mensen die depressief zijn en emotionele pijn voelen als gevolg van ingrijpende levensgebeurtenissen of dreigende situaties, kan het wel drempelverlagend werken.” Bovendien moeten de media volgens hem bij gebeurtenissen zoals in Haarlem niet suggereren dat het een logische daad is op een abnormale situatie. Die abnormale situatie is dan bijvoorbeeld een echtscheiding. „Het is juist een abnormale reactie op een normale situatie.”