Onvermoeibaar in strijd tegen aids

Morgen krijgt de Chinese aids-activiste Gao Yaojie (80) in Washington een prijs voor haar werk. Ze mocht gaan van Peking, maar van harte ging dat niet. Zelfs haar zoon wilde niet mee.

„Als ik de waarheid niet vertel, lieg ik tegen de hele wereld. Maar als ik de waarheid wel vertel, ben ik bang dat ik gevangen word gezet.” Met deze woorden schetste de vooraanstaande Chinese activiste Gao Yaojie de afgelopen jaren het dilemma waarvoor ze staat in haar strijd tegen aids in China en voor erkenning van de rechten van aidspatiënten.

De 80-jarige Gao, arts in ruste, ontvangt morgen in Washington een onderscheiding van de Amerikaanse liefdadigheidsorganisatie ‘Vital Voices’ voor haar strijd tegen aids op het Chinese platteland. Dat de Chinese autoriteiten haar toestemming gaven naar de VS te reizen, is opmerkelijk. Toch laat Gao in de internationale media weten nog altijd bang te zijn voor represailles als ze in het openbaar te veel spreekt over de aidsproblematiek in China.

Gao werd internationaal bekend toen zij de jaren negentig als eerste arts over een door de overheid veroorzaakte aidsepidemie in haar provincie Henan sprak. Ziekenhuizen op het platteland bleken boeren tegen een geringe vergoeding over te halen bloed af te staan. De boeren waren bang dat ze zouden verzwakken door het bloedverlies. Daarom werd afgesproken dat ze hun bloed zouden terugkrijgen nadat het plasma eraan was onttrokken. Maar omdat het bloed vervolgens werd gemengd en niet goed werd onderzocht, raakten duizenden mensen besmet met hiv.

Jarenlang heeft de overheid deze wantoestanden in Henan verborgen weten te houden. Dorpen werden door hekken letterlijk afgesloten van de buitenwereld.

Het was Gao Yaojie die dit enorme gezondheidsschandaal in de Chinese zorg onthulde. Ze wond zich op over het feit dat de verantwoordelijke ziekenhuizen en hun artsen nooit werden aangepakt. Daarom verspreidde ze pamfletten onder boeren en prostituees, waarin ze waarschuwde voor met hiv besmet bloed en de gevolgen van onveilig seksueel contact.

„Door de inspanningen van Gao is aids bespreekbaar geworden in China” , zegt aidsactivist en vriend Li Dan. Volgens Li is het daarom wrang dat het werk van Gao in eigen land niet wordt gewaardeerd.

„De lokale overheden in China zijn alleen uit op geld verdienen. Lokale autoriteiten geven niets om het leven van eenvoudige boeren. Vooral op het platteland worden aidsactivisten daarom nog altijd scherp vervolgd”, zegt Li.

Ondanks haar internationale bekendheid is ook Gao Yaojie nog altijd bang voor represailles als ze in Washington te openlijk spreekt over aidsepidemieën in China. Maar anders dan haar gezin, laat ze zich de mond niet snoeren. Toen ze twee weken geleden vanuit Zhengzhou op pad ging naar Peking om haar reispapieren voor de VS te regelen, moest ze alleen reizen. Haar 55-jarige zoon, een afdelingshoofd aan de universiteit van Henan, wilde haar niet vergezellen uit angst zijn baan te verliezen.

Dat Gao naar Amerika kon afreizen om haar prijs in ontvangst te nemen is des te opmerkelijker, omdat haar huis vorige maand nog werd omsingeld en zij in feite huisarrest kreeg. Ook werd haar telefoon afgesloten door de lokale autoriteiten.

Maar toen werd vanuit Peking ingegrepen. Kennelijk was de regering beducht voor negatieve berichtgeving in de internationale media. Ook het feit dat onder anderen de Amerikaanse senator Hillary Clinton een brief schreef naar president Hu Jintao, zal er toe hebben bijgedragen dat Gao’s huisarrest na twee weken werd opgeheven. Ze mocht alsnog naar Peking vertrekken om een visum aan te vragen voor haar bezoek aan Amerika. Morgen ontvangt ze de ‘global leadership’-onderscheiding uit handen van Hillary Clinton.

Volgens aidsactivist Li Dan zal deze internationale onderscheiding echter weinig invloed hebben op de aanpak van aids in China. Ook aan de schaarse en eenzijdige berichtgeving over aids in de Chinese media zal volgens Li weinig veranderen. „Machtige mensen binnen de overheid houden dit tegen en zij zullen activisten als Gao ook in de toekomst de mond willen snoeren”, zegt hij.

In Washington zei Gao gisteren dat ze zich niet op de borst klopt voor haar inzet. „Ik heb voortdurend het gevoel te hebben gefaald, want ik doe dit werk al tien jaar en aids breidt zich nog steeds uit.”