Nu positie Mugabe zwak is, laat oppositie zich zien

Het harde optreden tegen de oppositie in Zimbabwe is een beproefde tactiek van de regering. Wat ongewoon is, is de wil van de oppositie betogingen door te zetten.

Afgelopen zondag stond de oproerpolitie, inclusief 150 paramilitairen, vanaf acht uur in de ochtend klaar voor het veldje in het hart van de buitenwijk Highfields van de hoofdstad Harare. De Zimbabweaanse oppositie had aangekondigd daar te bidden voor een spoedige val van de regering van president Mugabe. Maar tot een gebed kwam het nooit voor de ongeveer tweehonderd deelnemers.

De veldslag die uitbrak was ingecalculeerd. Door de regering én de oppositie. De oppositie wist dat politieke bijeenkomsten sinds februari verboden zijn in Highfields, sinds 1999 een broedplaats van verzet. De oppositie wist dat de politie een bijeenkomst onder de noemer van ‘gebed’ evenmin zou accepteren. Het enige dat de oppositie niet kon weten is hoe hard de politie zou slaan.

Gift Tandare, een activist van in de twintig is neergeschoten. Dood. Leider Morgan Tsvangirai van de oppositiepartij MDC kwam vanmiddag strompelend aan bij de rechtbank in Harare, met een opgezwollen gezicht en een fikse hoofdwond. Hij heeft de afgelopen 48 uur zeker driemaal het bewustzijn verloren. Lovemore Madhuku, die al jaren strijdt voor een nieuwe grondwet, heeft een gebroken pols. Nelson Chamisa, ook lid van de MDC, kan niet meer staan. Hoe het gaat met zeker honderd andere oppositieaanhangers is onduidelijk. Advocaten krijgen geen toegang tot politiebureaus.

Het harde politieoptreden is de afgelopen jaren een beproefde tactiek geworden van de regering. Sla de durfal hard, dan blijft het volk thuis. Demonstraties in Zimbabwe duren tegenwoordig soms niet langer dan twee minuten, zoals die van de vakbond ZCTU afgelopen september.

Mugabe heeft van zijn fouten geleerd. Begin jaren ’90 stond hij massademonstraties wel toe. Duizenden gingen de straat op om te demonstreren voor hogere salarissen of pensioenen. Uit dat volksprotest kwam de Movement for Democratic Change (MDC) voort. Die deed Mugabe’s positie in 2000 voor het eerst wankelen toen een meerderheid tegen zijn plan stemde zijn macht tot in de eeuwigheid te garanderen. Die fout heeft Mugabe zichzelf nooit vergeven.

Twee jaar later voerde zijn regering een wet door die massademonstraties en publieke bijeenkomsten verbood „die de orde kunnen verstoren”. De wet is een kopie van de racistische regelgeving onder het blanke Rhodesische regime van Ian Smith, die niet alleen Mugabe’s aartsvijand was maar ook leermeester in repressie.

Zimbabwe is een politiestaat geworden. Arrestaties zijn zo lukraak dat ze zelfs illegaal zijn volgens de nieuwe veiligheidswetten. Volgens het rapport ‘Policing the State’ dat het Institute for Justice and Reconciliation in december publiceerde, leidt 90 procent van de arrestaties niet tot een rechtszaak. Slechts 1,5 procent van de verdachten wordt veroordeeld.

Het politieoptreden van zondag past in een patroon. Wat ongewoon is dat de oppositie de betoging tegen beter weten in doorzette. Zo saamhorig en vastberaden is de partij in zeker vier jaar niet geweest. Interne ruzies en onzekerheid hebben de partij verlamd.

Een jaar voor de presidentsverkiezingen van 2008 kon de oppositie zich langer aarzelen niet veroorloven. „De wereld kan nog meer actie verwachten”, zeiden haar woordvoerders gisteren. Het beoogde effect is er al. Secretaris-generaal van de VN Ban Ki-Moon veroordeelde het optreden van de politie. Net als de VS en de EU.

Kritiek uit die hoek kreeg president Mugabe de afgelopen zeven jaar wel vaker. Mugabe heeft momenteel meer te vrezen van zijn eigen partij Zanu-PF. Zij heeft nog altijd niet ingestemd met zijn voorstel van afgelopen december om zijn huidige termijn op te rekken van 2008 naar 2010. Na 27 jaar ja-knikken lijkt de partij niet automatisch meer te geloven dat Mugabe ook volgend jaar de leider van land en partij zal zijn.

Hij lijkt de steun te hebben verloren van de gepensioneerde generaal Mujuru, die naar verluidt de hand op de knop heeft van het leger. Bewijs daarvan is dat Mujuru’s vrouw Joyce, de vicepresident, niet verscheen op Mugabe’s 83ste verjaardag. Volgens een rapport van de International Crisis Group is de positie van Mugabe inmiddels net zo kwetsbaar als die van de Zaïrese president Mobutu in zijn nadagen. Voor de oppositie is het moment daar om te laten zien dat ze leiders in huis heeft, die niet bang zijn voor een paar klappen.