Belspellen liggen onder vuur

Belspelletjes op de commerciële tv liggen onder vuur. De aanbieders overtreden de regels, vindt het ministerie van Justitie.

Het meisje kijkt smekend in de camera. „Bel nu en win 15.000 euro.” De kijker moet het woord raden dat op de drie puntjes moet worden ingevuld: ...bod, zo..., ...haal.

Snel verdiend, zo lijkt het, maar niet voor de kijker. Wat het meisje niet vertelt, is dat bellers die willen reageren het meedoen moeilijk wordt gemaakt. Een computer houdt deelnemers tegen. Bellers moeten eerst een code raden om kans te maken op het geld. Aan dat telefoontje verdient de zender geld. De kans is bovendien klein, zeggen critici, dat een beller ooit een grote som geld wint.

Snel verdiend geldt vooral voor de zenders zelf. Belspellen zijn goedkoop te maken, vullen zendtijd in daluren en zijn populair bij (vrouwelijke) kijkers. Zenders verdienen naar verluidt miljoenen euro’s per jaar met call-tv.

De goudmijn loopt echter gevaar. Belspellen liggen al enige tijd onder vuur van politici, consumentenorganisaties en justitie. In Groot-Brittannië kwam tv-producent Endemol vorige week in het nieuws doordat een belprogramma kijkers op bedrieglijke wijze zou hebben aangemoedigd om mee te doen. Tv-zender Five erkende dat het fictieve namen van winnaars had gepresenteerd. De Britse politie overweegt een onderzoek naar onrechtmatigheden.

Het ministerie van Justitie in Nederland heeft onlangs twee aangiften gedaan tegen niet met namen genoemde aanbieders van belspellen, zo werd gisteren bevestigd. De aangiften vloeiden voort uit honderd klachten bij het projectbureau kansspelen van het ministerie. Volgens een woordvoerder overtraden de aanbieders de regels voor belspellen, de gedragscode promotionele kansspelen.

„Die code deugt niet”, zegt Tweede Kamerlid Jan de Wit (SP). Hij strijdt al langer tegen misleidende belprogramma’s. „De centrale vraag is of hier sprake is van verboden kansspelen. Ik vind van wel en dat vond de minister van Justitie in 2005 ook.” Toenmalig minister Donner liet de gedragscode ingaan op 1 januari 2006. Kansspelen mogen alleen worden georganiseerd als zij een promotioneel karakter hebben. Bijvoorbeeld: een frisfabrikant mag zijn nieuwe light drankje aan de man brengen met een spelletje. In de code staat dat belspellen misleidend noch onvolledig mogen zijn en dat ze geen valse verwachtingen mogen wekken bij deelnemers. Een gesprek kost maximaal 60 cent en presentatoren mogen kijkers niet verleiden om veel te bellen.

„Sinds de inwerkingtreding van de gedragscode is de situatie over het algemeen verbeterd”, schreef Donner in februari vorig jaar aan de Kamer na vragen van De Wit. „Niettemin zijn er ook voorbeelden waarbij de gedragscode nog onvoldoende wordt nageleefd. Zo worden onder het mom van promotionele kansspelen nog steeds diverse vormen van belspellen georganiseerd die daarmee weinig van doen hebben. Daartegen zal waar nodig worden opgetreden.”

De term promotie is een „dekmantel” om de oude praktijk te handhaven, zegt Kamerlid De Wit. „Mensen wordt nog steeds geld uit de zak geklopt.”

Een woordvoerder van RTL is zich van geen kwaad bewust. „Wij hebben geen recente aanklachten ontvangen over de belspellen. RTL overlegt regelmatig met de overheid over deze programma’s.” Ook andere zenders zeggen geen aanklachten te hebben gekregen. RTL4 zendt twee soorten call-tv uit: ’s ochtends brengt het gewone belspellen geproduceerd door Endemol en ’s middags integreert het de belspellen met talkshows van Oprah en Dr. Phil. De spellen in de blokken tussen de programma’s zijn ‘promotioneler’ van aard: er is reclame voor boeken van Dr. Phil.

Hoeveel RTL verdient met de belspellen wil de woordvoerder niet zeggen. Dat is concurrentiegevoelige informatie.” Ook andere zenders geven geen omzetcijfers. Het College van toezicht op de kansspelen schatte eind 2005 dat Nederlanders jaarlijks tussen 59 en 298 miljoen euro besteden aan gokspelletjes via sms en (mobiele) telefoon. Volgens het college deden ruim drie miljoen Nederlanders mee aan gokspelletjes via sms en (mobiele) telefoon. Die definitie is ruimer dan alleen tv-spelletjes.

De gedragscode promotionele kansspelen wordt dit voorjaar geëvalueerd. De Wit (SP): „Wat mij betreft worden belspellen helemaal verboden. Maar als ze blijven bestaan moet de kijkers precies duidelijk zijn hoe het er aan toegaat.”