‘Plan raketschild dreigt NAVO te verdelen’

Het Amerikaanse plan voor een raketschild in Europa dreigt tot verdeeldheid binnen de NAVO te leiden, waarschuwt NAVO-chef De Hoop Scheffer. En juist dát wil de alliantie voorkomen.

Niemand binnen de NAVO wil een herhaling van de onderlinge verdeeldheid die vier jaar geleden ontstond in de aanloop naar de omstreden invasie van Irak. Interne meningsverschillen, zoals nu over het Amerikaanse plan voor een raketschild in Europa, zouden voortaan rustig en in goed overleg aan de orde worden gesteld.

Maar het Amerikaanse plan om in Polen en Tsjechië onderdelen van een raketschild te stationeren is formeel helemaal geen NAVO-aangelegenheid – en dus ook geen onderwerp van al dan niet rustig formeel overleg. Washington houdt de bondgenoten wel op de hoogte, maar onderhandelt alleen met Warschau en Praag, en wil niet dat alle andere NAVO-partners zich er ook mee gaan bemoeien.

Maar daarvoor blijkt de kwestie te gevoelig te liggen. Ze dreigt het Atlantische bondgenootschap zelfs te verdelen, waarschuwde NAVO-secretaris-generaal De Hoop Scheffer vandaag in een vraaggesprek met de Financial Times. Er zou een tweedeling dreigen tussen landen die wél, en landen die niet beschermd worden door het raketschild.

„Inzake bescherming tegen raketten moeten we binnen de NAVO niet een eerste divisie en een tweede divisie hebben”, aldus De Hoop Scheffer. „Voor mij is de ondeelbaarheid van veiligheid het leidende principe.” Het systeem zoals dat de Amerikanen voor ogen staat zou niet alleen de VS beschermen tegen eventuele inkomende raketten uit Noord-Korea of Iran, maar ook bijna heel Europa. Alleen de zuidoosthoek van het continent zou er door zijn locatie buiten vallen.

De Hoop Scheffer verkeert in de diplomatiek moeilijke positie dat hij voor alle lidstaten moet spreken en zeker niet te veel afstand kan nemen van de Verenigde Staten. Niettemin had hij in februari al voorzichtig gezegd dat de kwestie via de NAVO geregeld zou moeten worden. De Duitse regering sloot zich daarbij aan. Maar de directeur van het Amerikaanse raketafweerprogramma, luitenant-generaal Henry Obering, kwam begin deze maand in Brussel vertellen dat Washington weliswaar open staat voor overleg, maar niet uit is op goedkeuring door de bondgenoten.

Daar komt bij dat de onrust die binnen de NAVO over het raketschild is ontstaan zich niet beperkt tot het probleem dat De Hoop Scheffer signaleert. De Russische president Poetin zei in februari in een toespraak die bijzonder kritisch was over de Amerikaanse buitenlandse politiek, dat hij plaatsing van onderdelen van het raketschild in Polen en Tsjechië beschouwt als provocatie. En Rusland maakt weliswaar geen deel uit van de NAVO, maar sommige Europese NAVO-landen blijken gevoelig voor de Russische bezwaren.

De Duitse bondskanselier Merkel en haar ministers hebben, op rustige toon, gewaarschuwd Rusland niet van Europa te vervreemden met het raketschild. Merkel drong er bij Washington beleefd op aan meer met Moskou te overleggen.

Oud-kanselier Gerhard Schröder, die altijd al dicht bij Moskou stond, noemde het raketschild gisteren op iets minder rustige toon „politiek uiterst gevaarlijk”. „Het wordt in Rusland, en niet alleen daar, terecht gezien als een poging een absurde omsingelingspolitiek te voeren, een politiek die alles behalve in het belang van Europa is.” En de Franse president Jacques Chirac zei zaterdag dat we moeten oppassen dat het raketschild niet „een nieuwe scheidslijn in Europa creëert of een terugkeer naar de oude orde”.

De Britse premier Blair echter, zo bleek een paar weken geleden, voert al maanden een stille lobby bij de Amerikanen om een deel van het raketschild (waarschijnlijk een radarinstallatie) op Britse bodem te kunnen plaatsen. Daarmee stond hij in dit debat dus aan de kant van de de Amerikaanse, Poolse en Tsjechische regeringen – een rolverdeling die toch weer doet denken aan de verdeeldheid ten tijde van de Irak-oorlog in 2003.

De Hoop Scheffer benadrukt overigens dat de dreiging van raketten voor Europa reëel is. En dat de Russische angst voor omsingeling dat niet is. „Ik begrijp niet hoe je je zorgen kan maken dat democratie, stabiliteit en rechtsstaten dichter bij je grenzen komen”, zegt hij tegen de Britse zakenkrant. Maar hij vindt wel dat de Russische vrees serieus genomen moet worden. Hij benadrukt, zoals ook de regering-Bush steeds doet, dat het raketschild bedoeld is als bescherming tegen raketten uit Noord-Korea en Iran, en niet eens effectief zou zijn om veiligheid te bieden tegen de enorme hoeveelheid raketten waarover Rusland beschikt. „Dat kan zelfs een leek als ik ze uitleggen.”

De NAVO onderzoekt als alliantie al de mogelijkheden om een raketschild te maken om troepen op het slagveld te beschermen. De Hoop Scheffer oppert nu dat zo’n systeem wellicht gekoppeld kan worden aan het grotere Amerikaanse systeem dat ook bevolkingscentra moet beschermen. Maar het politieke debat over al dergelijke plannen, waarvan de uitvoerbaarheid overigens nog niet bewezen is, begint nu pas langzaam op gang te komen.

Interview De Hoop Scheffer: www.ft.com/nato